Even frisse lucht in ‘gaskamer’ Delhi

Na interventie van het Hooggerechtshof beseffen bewoners dat minder autogebruik voordelen kan hebben. Tijdens een proef gaan veel minder auto's de weg op, en met succes.

‘Er is bij ons in Zuid-Delhi minder smog ’s ochtends”, zegt Ishwinder, een jonge sikh, met een hippe lichtblauwe tulband en een getrimde baard, door zijn opengedraaide autoraampje. „En er is aanmerkelijk minder verkeer. Als ze dit schema permanent invoeren, ga ik lekker op de fiets.”

Afgelopen vrijdag was het tijdens de ochtendspits veel minder druk dan anders. Het was de laatste dag van een vijftiendaagse proef met het inperken van het verkeer. Op de even dagen van de week – waarbij de telling begint op maandag – mochten alleen auto’s de weg op met een kenteken dat eindigt op een even cijfer, op de oneven dagen alleen die met een oneven cijfer. De stad kreeg weer wat lucht, wat ook door de automobilisten werd gewaardeerd.

Wachtend voor het stoplicht op een kruispunt waar het verkeer normaal muurvast staat, draaide Ishwinder grijnzend zijn raampje dicht. Fietsen is in het zwaar vervuilde Delhi iets ongehoords.

Vorig jaar werd Delhi door de Wereldgezondheidsorganisatie uitgeroepen tot meest vervuilde stad ter wereld. De concentratie van deeltjes met een diameter van maximaal 2,5 micrometer (PM2,5), die diep in de longen doordringen en kanker veroorzaken, is in Delhi vaak minstens vijf keer hoger dan het in India vastgestelde maximum van 60 microgram per kubieke meter. In Nederland ligt dat maximum op 40. De beruchte luchtvervuiling in de Chinese hoofdstad Beijing is veel minder. Deze vrijdag is de PM2,5-concentratie in Delhi 340 microgram per kubieke meter, in Beijing 65.

Volgens een dit weekeinde gepubliceerde studie door het in India hoog aangeschreven Indiase Instituut voor Technologie in Kanpur dragen auto’s voor minstens 20 procent bij aan de PM2,5-vervuiling en voor 83 procent aan koolmonoxide-uitstoot. Naar schatting dertigduizend inwoners van Delhi overlijden jaarlijks voortijdig als gevolg van de vervuiling.

Voor elk wissewasje met de auto

Op overtreding stond een boete van 2.000 roepie (27 euro), wat veel geld is in India. Aan het einde van de proef werden nauwelijks overtredingen geconstateerd. Veel automobilisten twijfelden aan de luchtverbetering in die vijftien dagen, maar waren enthousiast over de sterke verkeersafname. De dag na het experiment stond het verkeer weer muurvast. Wetenschappers analyseren nu de luchtmetingen.

De gegoede middenklasse van Delhi neemt voor elk wissewasje de auto. Hoe kan een proef die zo ingrijpend is voor de luxelevens van veel inwoners slagen in een stad met zo’n mentaliteit, vroegen krantencommentatoren en tv-journalisten zich vóór de proef af. De verwachting was dat corrupte politieagenten nauwelijks zouden optreden tegen overtreders. De zwartkijkers hadden gerekend buiten de sterke sociale controle in India. De regering van Delhi besloot tienduizend vrijwilligers in te zetten in felgele hesjes met mondkapjes voor – een zeldzaamheid in Delhi – en borden in het Engels en het Hindi: ‘Delhi vrij van vervuiling’. In plaats van boetes door de politie gaven de vrijwilligers de overtreders bij stoplichten op de eerste dag rozen, pijnlijk zichtbaar voor iedereen die zich wél aan de voorschriften hield.

De jonge vrijwilligers steunden de AAP, de anti-establishmentpartij die in Delhi de absolute meerderheid heeft. De AAP, geleid door oud-belastinginspecteur Arvind Kejriwal, die nu premier is van de bijna 17 miljoen inwoners tellende hoofdstad, kwam vorig jaar aan de macht uit protest tegen corruptie onder overheidsdienaren.

„De agenten gedragen zich goed”, vertelt Surabja, een vrijwilliger bij het kruispunt, terwijl ze een aanmoedigingsbord omhooghoudt. Ze zegt dat de ‘gele hesjes’ de eerste twee dagen politiehulp kregen tegen agressieve automobilisten die zich verzetten tegen de proef. „Meestal chauffeurs van dure auto’s. Nu houdt iedereen zich eraan. De mensen zien wat het ze oplevert.”

Premier Kejriwal slaat zich nu op de borst over de ruime deelname aan het experiment, maar zijn regering besloot niet uit eigen beweging actie te ondernemen tegen de luchtvervuiling. Het waren de rechters van het Hooggerechtshof van Delhi die Kejriwal daartoe dwongen. Begin december riepen zij de AAP-regering op het matje toen de luchtkwaliteitsmeters een nooit eerder bereikte waarde toonden, boven de 600. „Alsof we in Delhi in een gaskamer leven”, stelden de rechters. De regering kreeg het bevel met een nieuw, ingrijpend beleid te komen. Binnen twee weken.

Motoren en brommers uitgezonderd

Het Hooggerechtshof was voor aanvang van de verkeersproef ontevreden omdat vips, tweewielers (motoren, scooters en brommers) en vrouwen die in hun eentje een auto gebruikten, niet meededen. Hoe kun je de proef serieus nemen als je vier miljoen sterk vervuilende tweewielers uitzondert terwijl er ‘maar’ tweeënhalf miljoen auto’s zijn? En waarom telden vrouwen niet mee?

Naar verwachting besluit de regering tot een nieuwe proef: langer en inclusief ten minste vrouwen en tweewielers.

Niet iedereen is er klaar voor. „Wij hebben thuis vijf auto’s voor acht personen”, vertelt universiteitsstudent Soruban (22) die op de laatste proefdag noodgedwongen met de metro reist. „Vandaag kunnen we drie daarvan niet gebruiken. Als ze dit doorzetten, moet ik misschien wel elke dag met de metro.”

Met een vies gezicht: „Vijf auto’s?” Suresh, die achter in een riksja bij het drukke kruispunt voor het stoplicht wacht, kan het niet geloven. „Dat is de mentaliteit waar we vanaf moeten.”