Column

Somber Duitsland

Een rondje, het afgelopen weekend, door de Duitse media leerde me dat bondskanselier Angela Merkel het steeds moeilijker krijgt. Tenzij die media een te somber beeld schetsen, maar daar ga ik niet vanuit. In Presseclub, het journalistieke forumprogramma van de ARD, heerste een voor Merkel opvallend negatieve stemming.

September vorig jaar beschreef ik een uitzending van Presseclub, waarin de journalisten nog een duidelijke welwillendheid aan de dag legden, ook al hadden sommige hun bedenkingen. We kunnen niet iedereen opnemen, was de consensus toen, maar Daniel Brössler van de Süddeutsche Zeitung, voegde er nog onweersproken aan toe: „De bovengrens is nog lang niet bereikt, kijk naar Jordanië, waar ze al veel meer vluchtelingen herbergen.’’

Een dergelijke relativering viel gisteren niet meer te horen. De gespreksleider vatte de discussie als volgt samen: „De consensus is: Merkel heeft een beslissing genomen en nu staat zij alleen.’’ Dat klinkt veel minder zelfbewust dan wat een journaliste van Der Spiegel in september zei: „Het is een historische Wiedergutmachung. Wij die ooit een volk wilden vernietigen, vangen nu een volk op.”

Christoph Schwennicke van het politieke tijdschrift Cicero sprak zich nu het felst uit tegen de Merkel van de vluchtelingencrisis. Hij vond dat ze zich niet moest beklagen over de weigerachtige houding van andere Europese landen. „Je kunt niet zeggen: wir schafen das, en vervolgens tegen Europa zeggen: doe mee. Zij zeggen dan: dat is jouw probleem.’’

Hij kreeg bijval, maar ik vroeg me af: had Merkel destijds de tijd voor zo’n overlegronde, en zou het wat hebben uitgemaakt voor landen als Polen, Hongarije en Tsjechië?

Peter Pauls van de Kölner Stadt-Anzeiger voelde nog altijd grote bereidheid bij de Duitsers om de vluchtelingen te helpen, ook na de gebeurtenissen in Keulen. „Maar we zitten aan ons plafond. Een stad als Keulen weet nu al niet meer waar ze de mensen moet bergen. En dan dit jaar nog een miljoen vluchtelingen erbij?”

Dat verontrustte de panelleden nog het meest: de almaar doorgaande vluchtelingenstroom – zo’n drieduizend per dag. Het maatschappelijke debat raakt oververhit, waarschuwde Pauls. „We komen in een samenleving terecht waarin we alleen tegen elkaar schreeuwen. We hebben een politiek nodig die richting geeft.” Heeft Merkel een plan? Er werd beschaafd geglimlacht.

Ik moest denken aan Eberhard van der Laan, de burgemeester van Amsterdam, die vrijdag in een voortreffelijk interview in De Wereld Draait Door wél zo’n richting aangaf: spreiding van vluchtelingen in kleinere aantallen en naar draagkracht over álle gemeenten van Nederland. Bovendien beval hij, in de geest van zijn Ierse adviseur David Kenning, bemoeienis aan met ontmoedigde allochtone adolescenten om radicalisering te voorkomen.

Het somberste scenario las ik in Die Zeit waarin Thomas Assheuer een verbond vreest tussen de rechtse protestbeweging, de middenklasse en de conservatieve elite van Duitsland. Dat zou kunnen resulteren in de uitzonderingstoestand waarbij van grondrechten kan worden afgeweken. De vluchteling die voor de oorlog is gevlucht, zal dan de oorlog worden verklaard, voorspelt Assheuer. „De vluchteling is daarna ‘het naakte leven op de vlucht’’’.

In uitzendingen als Presseclub kunnen ze dan voortaan met één journalist toe.

Frits Abrahams