Iran is paria af, sneller dan verwacht

Iran wordt beloond omdat het land het nucleaire akkoord van juli heeft uitgevoerd. In de VS ligt dat moeilijker dan in de EU. 

Iraanse schoolmeisjes wonen de toespraak bij van de Iraanse president Hassan Rouhani in het parlement in Teheran. Foto AFP / Atta Kenare

Na dertien jaar pariastatus is Iran zaterdag, in Wenen, ceremonieel teruggekeerd in de internationale gemeenschap. De Verenigde Staten en de Europese Unie heffen de meeste sancties tegen Iran op, omdat het land zijn nucleaire activiteiten het laatste halfjaar heeft teruggeschroefd en installaties deels heeft ontmanteld. Het Internationaal Atoomagentschap IAEA, dat deze voortgang inspecteert, bevestigde dat zaterdag.

Als teken van goodwill deden Iran en de VS een gevangenenruil: vier Amerikaanse gevangenen in Iran werden vrijgelaten, onder wie het bureauhoofd van de Washington Post in Teheran Jason Rezaian, en zeven Iraniërs in de VS. „Onze regio is verlost van de schaduw van een onnodig conflict”, zei Javad Zarif, Irans minister van Buitenlandse Zaken. 

Zarif gaf in het Weense hotel Palais Coburg met zijn Amerikaanse collega John Kerry en EU-buitenlandvertegenwoordiger Federica Mogherini het startschot voor de uitvoering van de baanbrekende nucleaire deal van juli 2015. Die deal moet zorgen dat Iran geen atoombom maakt.

Afgelopen zes maanden trof Iran voorbereidingen om de deal in werking te stellen: het ontmantelde 12.000 centrifuges, verscheepte 98 procent van zijn verrijkte uranium naar het buitenland en haalde het ‘hart’ uit een zwaarwaterreactor die plutonium kan maken en vulde de gaten met cement. Iran deed dit sneller dan experts hadden verwacht. Vanaf nu is het gebonden aan de nucleaire beperkingen van juli, onder toezicht van de IAEA, die in december nog vaststelde dat Iran zeker tot 2009 „onderzoek” heeft gedaan naar manieren om een bom te maken. Het mag, ook onder toezicht, wel uranium verrijken voor vreedzame doeleinden. De nucleaire restricties gelden tien tot vijftien jaar.

500.000 vaten olie per dag

EU-ministers hadden het besluit om sancties op te heffen al klaargezet. Aan Amerikaanse kant is het politiek gecompliceerder: vooral Republikeinen in het Congres willen verlichting van sancties terugdraaien.

Iran krijgt 100 miljard dollar aan bevroren tegoeden terug die op buitenlandse rekeningen stonden. Ook kan het land olie- en gasexporten hervatten, die nagenoeg stillagen. Iran is ’s werelds vierde olieproducent. Sancties hebben het land 160 miljard dollar gekost. Iran wil spoedig 500.000 vaten per dag exporteren, op een verzadigde wereldmarkt. Mede daardoor zakte de olieprijs per vat vorige week naar het laagste niveau in 12 jaar: 30 dollar. Het Iraanse persbureau Mehr maakte bekend dat Shell en Total vrijdag al in Teheran waren voor besprekingen over nieuwe contracten. Iran kondigde aan 114 vliegtuigen bij Airbus te bestellen. Wapen- en rakettenembargo’s tegen Iran blijven gehandhaafd tot 2020 en later.

Eén jaar om een bom te maken

John Kerry, die dit „de eerste dag van een veiliger wereld” noemde, zei dat de gevangenenruil aanvankelijk los stond van het nucleaire dossier. Maar „het humanitaire kreeg meer vaart doordat het nucleaire dossier voortgang boekte”. Volgens hem kost het Iran nu een jaar om een bom te maken. Bij de start van de onderhandelingen, in Oman 2,5 jaar geleden, was dat twee à drie maanden. Kerry herinnerde eraan dat sancties meteen weer kunnen worden ingesteld als Iran zich niet aan de afspraken houdt.

Minister Zarif riep zaterdag op om de wereld te bevrijden van „gewelddadig extremisme”. Eén reden dat de VS toenadering zochten tot Iran was dat zij het shi’itische land militair en politiek nodig had om de opmars van al-Qaeda en andere sunnitische terreurgroepen te stoppen. De nucleaire deal in juli maakte, behalve Israël, Irans aartsvijand Saoedi-Arabie razend. Na een serie provocaties en incidenten zijn de diplomatieke betrekkingen tussen Riaad en Teheran verbroken. Indirect vechten ze in Syrië tegen elkaar – Iran steunt president Assad, Saoedi-Arabië steunt bepaalde (salafitische) rebellengroepen in Syrië met geld en wapens.