Iran is nog niet geheel terug als ‘normaal land’ in de wereld

Meeste sancties opgeheven, olie-export wordt hervat, 100 miljard tegoeden vrij. Politieke spanning blijft.

Foto Reuters

De Iraanse president Rohani heeft zijn zin gekregen. De internationale sancties tegen Iran, die de economie hard hebben getroffen, zijn opgeheven vóór de cruciale parlementsverkiezingen van 26 februari. Daarmee kan het hervormingsgezinde kamp onder zijn leiding de verkiezingen in met een prestatie.

Rohani zelf zei zondag dat het akkoord „nieuwe mogelijkheden biedt voor samenwerking met de wereld”. Hij verwacht dat de buitenlandse investeringen die op gang komen en de 100 miljard dollar aan bevroren buitenlandse tegoeden die vrijkomen een hoognodige boost zullen zijn voor de economie, die kampt met hoge werkloosheid en inflatie.

Is Iran na dertien jaar pariastatus nu een normaal onderdeel van de wereldgemeenschap? Ja en nee.

Dat er sinds het nucleaire akkoord wel iets veranderd is in de relatie tussen Iran en de VS bleek vorige week toen twee Amerikaanse patrouilleboten per ongeluk de Iraanse wateren binnen voeren. Nog niet zo lang geleden kon zo’n incident een internationale crisis veroorzaken. Maar nu was een telefoontje van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry aan zijn ambtgenoot Mohammad Javad Zarif genoeg om de situatie onschadelijk te maken. De bemanning werd binnen 24 uur vrijgelaten.

Ook de gevangenenruil tussen Iran en de VS die dit weekend bekend werd gemaakt, zou voorheen ondenkbaar zijn geweest. De geheime onderhandelingen begonnen veertien maanden geleden al, maar leken afgelopen herfst toch op niets uit te lopen. Uit een reconstructie van The New York Times blijkt dat de deal uiteindelijk gered werd door Kerry en Zarif, die tijdens de nucleaire onderhandelingen een goede relatie hebben opgebouwd. Vijf Amerikanen werden in Iran vrijgelaten, in ruil voor clementie voor zeven Iraniërs die in de VS vastzaten.

Opperste Leider

„Dit succes is het resultaat van verzet, integriteit, eenheid en samenwerking tussen de verschillende afdelingen van het systeem”, zei Rohani.

„Iedereen is blij, behalve de zionisten, de oorlogsstokers die de sektarische strijd tussen islamitische landen aanwakkeren, en de haviken in het Amerikaanse Congres.”

Voor het gemak vergat Rohani de haviken in zijn eigen land. De Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei is erop gebrand om te laten zien dat het akkoord eenmalig is, en geen begin van een détente, schreef Cliff Kupchan, voorzitter van consultancyfirma Eurasia Group.

„De komende jaren zal de Leider het beeld van de ‘Grote Satan’ nodig hebben om zijn heerschappij te legitimeren in de ogen van belangrijke achterbannen – de Revolutionaire Garde, de conservatieve geestelijken en de vrome onderklasse.”

Degenen die hopen op een nieuw tijdperk van vriendschap komen dan ook bedrogen uit. Want Iran en de VS hebben nog altijd geen formele diplomatieke betrekkingen. Die zijn verbroken na de Islamitische Revolutie van 1979 en de bestorming van de Amerikaanse ambassade in Teheran. De harde sancties die de VS sindsdien invoerden, en die geen betrekking hebben op het nucleaire programma van Iran, blijven van kracht. De belangrijkste is het handelsembargo. Hierdoor blijven de mogelijkheden voor Amerikaanse bedrijven om zaken te doen met Iran beperkt.

Het gevolg is dat Europese en Aziatische bedrijven waarschijnlijk de Iraanse markt zullen verdelen, voor zover die wordt opgesteld voor buitenlandse investeringen. De Iraanse behoefte aan investeringen gaat verder dan zijn olie-industrie, die de komende tien jaar volgens sommige schattingen liefst 150 miljard dollar nodig heeft. Maar de vraag is of andere delen van de economie, waar de machtige Revolutionaire Garde grote zakelijke belangen heeft, wel zullen worden ontsloten.

Een andere vraag die van belang is voor Irans positie is waaraan het de 100 miljard aan bevroren tegoeden zal uitgeven. Premier Netanyuhu van Israël waarschuwde zondag al dat Iran het geld zal gebruiken om het Syrische regime te ondersteunen, en de vijanden van Israël te bewapenen, zoals Hezbollah en Hamas. Daar denkt Saoedi-Arabië niet veel anders over.