Eindelijk krijgt ‘gaskamer’ Delhi weer wat lucht

Na interventie van het Hooggerechtshof beseffen bewoners dat minder autogebruik voordelen kan hebben. Tijdens een proef gaan veel minder auto's de weg op, en met succes.
Foto AP

„Er is bij ons in Zuid-Delhi minder smog ’s ochtends”, zegt Ishwinder, een jonge sikh, met een hippe lichtblauwe tulband en een getrimde baard, door zijn opengedraaide raampje. „En er is veel minder verkeer. Als ze dit schema permanent invoeren, ga ik lekker op de fiets.”

Afgelopen vrijdag was het tijdens de ochtendspits veel minder druk dan anders. Het was de laatste dag van een vijftiendaagse proef met het inperken van het verkeer. Op de even dagen van de week mochten alleen auto’s de weg op met een kenteken dat eindigt op een even nummer, op de oneven dagen alleen die met een oneven cijfer. Eindelijk kreeg de stad weer wat lucht, en dat werd ook door de automobilisten gewaardeerd.

Wachtend voor het stoplicht op een van de kruispunten waar het verkeer normaal gesproken muurvast staat, draaide Ishwinder grijnzend zijn raampje dicht. Fietsen is in het zwaar vervuilde Delhi iets ongehoords.

Vorig jaar werd Delhi door de Wereldgezondheidsorganisatie uitgeroepen tot meest vervuilde stad ter wereld. De concentratie van deeltjes met een diameter van maximaal 2,5 micrometer (pm 2,5) die diep in de longen doordringen en kanker kunnen veroorzaken, is in Delhi vaak minstens vijf keer hoger dan het in India vastgestelde maximum van 60 microgram per kubieke meter. In Nederland ligt dat maximum op 40. De beruchte luchtvervuiling in Beijing is aanmerkelijk minder. Deze vrijdagochtend is de pm 2,5 concentratie in Delhi 340 mg per kubieke meter, en in de Chinese hoofdstad 65.

Volgens een dit weekeinde gepubliceerde studie door het in India hoog aangeschreven Instituut voor Technologie in Kanpur dragen auto’s voor minstens 20 procent bij aan de pm 2,5-vervuiling en voor 83 procent aan de koolmonoxide-uitstoot. Naar schatting 30.000 inwoners van Delhi overlijden jaarlijks prematuur als gevolg van de vervuiling.

Voor elk wissewasje met de auto

Op overtreding stond een hoge boete 2.000 roepies – dat is ongeveer 25 euro, maar in India ligt het prijspeil minstens tien keer lager dan in Nederland. Aan het einde van de proef werden nauwelijks nog overtredingen geconstateerd. Veel automobilisten twijfelden aan de verbetering van de luchtkwaliteit in die vijftien dagen. Maar ze toonden stuk voor stuk hun enthousiasme over de sterke afname van het verkeer. Zaterdag, de eerste dag na het experiment, stond het verkeer in Delhi weer muurvast. Wetenschappers zijn nu druk doende de luchtmetingen te analyseren.

Delhi’s gegoede middenklasse is gewend voor elk wissewasje de auto te nemen. Hoe kan een proef die zo ingrijpend is voor de luxe leventjes van veel inwoners slagen in een stad met zo’n mentaliteit, vroegen krantencommentatoren en tv-journalisten zich vóór de proef af. De verwachting was dat corrupte politieagenten nauwelijks zouden optreden tegen overtreders.

Maar de zwartkijkers hadden gerekend buiten India’s sterke sociale controle. De regering van Delhi besloot tienduizend vrijwilligers in te zetten in felgele hesjes met mondkapjes voor (iets wat zelden in Delhi wordt gezien) en borden in het Engels en het Hindi: „Delhi vrij van vervuiling”. In plaats van massa’s boetes te laten uitdelen door de politie op de eerste dag, gaven de vrijwilligers bij stoplichten rozen aan de overtreders, pijnlijk zichtbaar voor iedereen die zich wél aan de voorschriften hield.

De jonge vrijwilligers waren allen aanhangers van de AAP, de anti-establishment partij die in Delhi de absolute meerderheid heeft. De AAP, geleid door de voormalige belastinginspecteur Arvind Kejriwal die nu premier is van de bijna 17 miljoen inwoners tellende hoofdstad, kwam vorig jaar aan de macht uit protest tegen de wijdverbreide corruptie onder overheidsdienaren. Mochten de verkeersagenten al de neiging hebben steekpenningen aan te nemen, dan zouden ze daarbij op de vingers worden gekeken door de corruptievechters in hun gele hesjes.

„De agenten gedragen zich goed”, zegt Surabja, een vrijwilliger bij het kruispunt, terwijl ze een aanmoedigingsbord omhoog houdt. Ze vertelt dat de gele hesjes de eerste twee dagen geregeld politiehulp nodig hadden tegen agressieve automobilisten die zich verzetten tegen de proef.

„Meestal chauffeurs van dure auto’s. Vandaag houdt iedereen zich eraan. Mensen zien wat het ze oplevert.”

Arvind Kejriwal slaat zich nu op de borst over de ruime deelname aan het experiment, maar zijn regering besloot níet spontaan actie te ondernemen tegen de luchtvervuiling.

Het waren de rechters van Delhi’s Hooggerechtshof dat Kejriwal daartoe letterlijk dwongen. Begin december riepen zij de AAP-regering op het matje nadat de luchtkwaliteitsmeters een nooit eerder bereikte waarde toonden (boven de 600). „Het is alsof we in Delhi in een gaskamer leven”, stelden de rechters. De regering kreeg het bevel ‘zero tolerance’ toe te passen en met een nieuw, ingrijpend beleid te komen. Binnen twee weken.

Motoren en brommers uitgezonderd

Het Hooggerechtshof toonde zich al bij het begin van de proef niet tevreden omdat VIP’s, tweewielers (motoren, scooters en brommers) en vrouwen die in hun eentje een auto gebruikten, van de proef waren uitgezonderd. De rechters waren scherp in hun veroordeling. Waarom is voor het vrijstellen van vrouwen nooit een verklaring gegeven? En hoe kun je deze proef serieus nemen als je vier miljoen sterk vervuilende tweewielers uitzondert terwijl er ‘maar’ 2.5 miljoen auto’s zijn?

Naar verwachting zal de regering besluiten tot een nieuwe proef, maar dan langer en met inbegrip van, in elk geval, vrouwen en tweewielers.

Niet iedereen is daar klaar voor. „Wij hebben thuis vijf auto’s voor acht personen”, zegt Sorubjan (22), een universiteitsstudent, die op de laatste dag van de nummerbordenproef noodgedwongen met de metro reist. „Vandaag kunnen we drie daarvan niet gebruiken. Als ze dit doorzetten, moet ik misschien wel elke dag met de metro.” Hij trekt een vies gezicht.

„Vijf auto’s?” Suresh, die achterin een riksja bij het drukke kruispunt voor het stoplicht wacht, kan zijn oren niet geloven. „Dat is de mentaliteit waar we vanaf moeten.”