Als je gaat snellezen daalt je tekstbegrip

Na een cursus snellezen kunnen mensen wel sneller door een tekst heen, maar ze begrijpen er minder van.

Er bestaat geen wondermethode om mensen heel veel sneller te laten lezen met behoud van tekstbegrip, hoewel speed reading-goeroes en boeken dat wel beloven. Maar wie sneller door een tekst heen raast, begrijpt en onthoudt die tekst minder goed. Dat schrijven vijf Amerikaanse psychologen in een overzicht van onderzoek naar snellezen reading in Psychological Science in the Public Interest (mei 2016).

Ook rapid serial visual presentation werkt niet: een methode waarbij een tekst woord voor woord op een scherm geprojecteerd wordt in de bedoeling die er bij een persoon snel doorheen te jassen. Maar zodra die presentatie sneller gaat dan de normale leessnelheid, begrijpen en onthouden mensen er minder van. En je kunt niet terug, wat bij normaal lezen wel kan en wat helpt bij het begrijpen.

Snellezen werd populair vanaf eind jaren 50, toen de Amerikaanse lerares Evelyn Wood (1909-1995) beweerde dat mensen hele groepen woorden in één keer konden opnemen. Ze begon daar les in te geven en kreeg veel navolging. Maar het is onzin, schrijven de psychologen: iemands leessnelheid hangt vooral samen met zijn of haar taalvaardigheid – de visuele opname van tekst is de bottleneck niet.

In één onderzoek met mensen die een cursus snellezen deden, nam de leessnelheid toe van 280 naar 400 woorden per minuut (wpm), maar daalde het tekstbegrip van 81 naar 74 procent. Overigens is 400 wpm niet bijzonder snel: gemiddelde lezers hebben een tempo van 200 tot 400 wpm. In een ander onderzoek ‘lazen’ studenten een heel lesboek in zes minuten (circa 15.000 wpm), maar ze presteerden daarna slecht op multiple choice vragen over dat boek – ze hadden vooral „een opmerkelijke behendigheid” bereikt „ in het omslaan van pagina’s”, scheef de onderzoeker.

Snellezers lezen niet alles, laat eye tracking-onderzoek zien: ze scheren over de tekst heen en slaan veel over. In sommige studies deden mensen het aardig qua leestempo én begrip, maar dat kwam dan doordat ze de gelezen fragmenten goed met eigen achtergrondkennis konden verbinden. Hebben ze die kennis niet, dan begrijpen ze er weinig van. Een snelleeskampioen die in 2007 het nieuwste Harry Potter-boek in 47 minuten las én daarna in de media kon samenvatten, profiteerde vast sterk van haar kennis over het Potter-universum.

Hoe dan ook is lezen een snellere manier om informatie te verwerven dan luisteren; 150 tot 160 wpm is een comfortabel spreektempo, schrijven de psychologen. Sommige mensen luisteren graag audioboeken op dubbele snelheid, maar daarmee komen ze dus ongeveer op 300 wpm, het tempo van een gemiddelde lezer.