Column

Onze waarden

Drie hete hangijzers. Een: afgelopen week meldde De Gelderlander dat homoseksuele vluchtelingen in het opvangkamp Heumensoord stelselmatig getreiterd worden. Hun bedden zouden met opzet nat gemaakt worden en de lakens besmeurd met etensresten en uitwerpselen. Van de veertien opgevangen homo’s zouden er vier het kamp ontvlucht zijn. Medewerkers van de Nationale Ombudsman doen nu onderzoek naar wat er aan de hand is. Eerder stelde een adviesorgaan de gemeente Nijmegen voor te zorgen voor aparte „safe houses” voor homoseksuele vluchtelingen. Wethouder Bert Frings ziet daar niets in.

Twee: na een aanslag op de Joodse leraar Benjamin Amsellem in Marseille door een 15-jarige jongen met een kapmes, riep Zvi Ammar, voorzitter van de Joodse gemeenschap aldaar, Joden op om geen keppeltjes meer te dragen. „Het is geen kwestie van wijken voor terreur van deze barbaren, maar van het behouden van levens.” Want: „Je kunt geen politieman, gendarme of militair achter elke Jood zetten.” Ammars advies roept in Frankrijk heftige discussie op. Zijn voorstel wordt even absurd gevonden als dat van de burgermeester van Keulen, met haar armlengte afstand. Hij wordt beschuldigd van „een defaitistische houding’’. De Franse opperrabijn: „We mogen niet wijken voor terreur, we zullen het keppeltje blijven dragen.”

Drie. Dinsdag stuurde de Poolse minister van Justitie Zbigniew Ziobro een brief vol venijn naar Eurocommissaris Frans Timmermans, die met maatregelen dreigt omdat de nieuwe regering de scheiding der machten niet langer respecteert en schaamteloos de media naar haar hand zet. De Poolse minister ziet de houding van Timmermans als een „ongerechtvaardigde en oneerlijke poging om druk uit te oefenen”. Want: „Polen is een soevereine en democratische staat. We vragen u daarom om terughoudend te zijn met het waarschuwen van ons parlement en onze regering. Er bestaan ideologische verschillen tussen ons en uw linkse overtuigingen.” De Commissie zet niettemin door en onderzoekt of nieuwe Poolse wetten wel rechtstatelijk zijn. In het ergste geval kan dat leiden tot een schorsing bij EU-stemmingen. Timmermans antwoordde de Poolse minister: „Laat ik duidelijk stellen dat de Europese Commissie geen enkele democratische keuze in twijfel wil trekken die door het Poolse volk is gemaakt. Echter: de EU is gebouwd op een gemeenschappelijke verzameling waarden, waaronder respect voor de rechtsstaat.” De regeringspartij heeft onder meer verklaard dat er in Polen geen plaats is voor homo’s en moslims.

Drie hete hangijzers. Te makkelijk om te doen alsof het niet ook dilemma’s zijn. Bedreigde LHBT-ers moeten zich veilig kunnen voelen, maar hen apart houden is wel degelijk capituleren voor agressief machismo, cultureel bepaald of niet. Ongetwijfeld scheelt het in risico wanneer je je als Jood op straat onherkenbaar maakt, maar het wegmoffelen van identiteit is onmiskenbaar een aanslag op waar een open democratie voor wil staan. En hebben de Polen niet alle recht van hun land een ultraconservatieve hel te maken, waarin minderheden tot uitschot worden verklaard? Zeker, alleen kun je dan geen lid van de EU zijn. Die waarden onderschrijven was een voorwaarde om lid te worden – dus ook om lid te kunnen blijven.

Misschien omdat het hete hangijzers zijn, zie je links en rechts de akelige neiging om onrecht tegen ander onrecht weg te strepen. Alsof er onder Nederlanders geen homofobie is! Alsof moslims in het algemeen en vluchtelingen in het bijzonder niet bedreigd en aangevallen worden! Alsof de media in West-Europa zo onafhankelijk zijn! Allemaal waar. In de media neemt men elkaar eindeloos de maat met jij-bakken; de temperatuur stijgt in onze nationale burenruzie. Maar mijn woede is geen argument. Eigen onrecht gebruiken om ander onrecht te bagatelliseren is een menselijk trekje, maar het helpt niet om onrecht tegen te gaan. Integendeel, het ondermijnt de waarde van onze waarden.

Ik weet het, de dagelijkse praktijk is weerbarstig, vol lastige afwegingen. Maar dat wil niet zeggen dat onze waarden niet helder zijn. Vluchtelingen die helder gestelde morele regels bewust overtreden, verspelen hun recht op asiel. Dreigen, intimideren en ophitsen zijn strafbaar. Iedere Franse Jood moet zijn persoonlijke afweging maken, maar het mag geen beleid worden het dragen van keppeltjes af te raden. Als Polen een eigen claustrofobische koers wil varen, moet het land dat zelf weten, maar het plaatst zichzelf wel buiten de Europese gemeenschap.

Zo simpel is dat. Daar heb je geen woede bij nodig. Alleen overtuiging.