Brieven

Het zijn geen toneelstukjes

Strafzittingen zijn te vaak toneelstukjes, schrijft Folkert Jensma in zijn column (9/1). Hij bestempelt de zittingen als „verificatievergadering” en „gehaaste laatste bladzijde in een dik boek, waarvan de plot vaststaat”. Het beeld dat hij schetst, klopt absoluut niet. Natuurlijk zijn veel zaken die het Openbaar Ministerie (OM) aanbrengt zo gedegen voorbereid dat er vaak een schuldigverklaring volgt. De wankele zaken laat het OM tevoren afvallen. Maar dan nog draait een strafzitting niet om schuld, zoals Jensma stelt, maar om de beschuldiging. En dat is echt iets anders. Die beschuldiging wordt aan het begin van de zitting door het OM voorgedragen. De rechter bespreekt die beschuldiging aan de hand van het dossier: door het in het openbaar voorhouden van de stukken. Dat gaat om de vraag: waarop baseert het OM de beschuldiging en, als die klopt, welke straf is passend? Die openbaarheid is er niet om pers en publiek te vermaken, maar om controle mogelijk te maken. Opdat iedereen kan zien dat rechterlijke oordelen niet uit de lucht vallen en dat mensen niet willekeurig worden veroordeeld. Dat die zittingen volgens een vast, door de wet bepaald, stramien verlopen, kan teleurstellend zijn voor de toeschouwer, maar is iets anders dan scripted reality. Het is jammer dat Jensma zo ongenuanceerd te werk ging, want een aantal van zijn suggesties (geef de officier een andere plek, laat de advocaat eerder aan het woord) zijn wél de moeite van het lezen waard.

Senior strafrechter, rechtbank Amsterdam

Ridicuul beeld van rechter

Folkert Jensma heeft 27 strafzittingen bijgewoond en vergelijkt die zittingen met een afstempelsessie. Onschuld lijkt een fictie. „Strafrechters lijken mij, in de kern, gouvernementeel ingesteld: vrij loyale onderdelen van de strafrechthandhaving”. Hij eindigt met de woorden: „Zoals het nu gaat is de zitting haast overbodig”.

Wat hier niet aan de orde komt is het feit dat – in tegenstelling tot de rechtspraak in Angelsaksische landen – het grootse gedeelte van het strafproces plaatsvindt buiten de rechtszaal.

In dit voortraject vinden de verhoren plaats, worden regelmatig op verzoek van de verdediging getuigen gehoord ten overstaan van de rechter-commissaris, of wordt nader onderzoek bevolen. Daar komt bij dat het Openbaar Ministerie bepaalt welke zaken op de zitting komen en welke niet. In veel gevallen komen de strafzaken ‘panklaar’ op de zitting. In die zaken is sprake van een bekennende verdachte, terwijl ook overigens aan de eisen van de bewijsvoering is voldaan.

In die zaken gaat het dan inderdaad voornamelijk om de strafmaat. Zaken worden echter ook aangehouden op verzoek van de verdediging om (bijvoorbeeld) nog diverse getuigen te horen.

De niet in deze materie ingevoerde lezer krijgt een ongenuanceerd en verkeerd beeld voorgeschoteld van de strafrechtspraak, waarbij de persoon van de rechter wordt geridiculiseerd.

Mr. W.F. van Zant voormalig advocaat, raadsheer-plaatsvervanger Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Georg Elser

Brandauer speelde ‘m ook

Bij de bespreking van de nieuwe film van Hirschbiegel over het leven van George Elser (13/1) wordt helaas verzuimd te vermelden dat zo’n film al eerder is gemaakt in Duitsland. In 1989 heeft de Duitse acteur en regisseur Karl Maria Brandauer dit als regisseur en hoofdrolspeler op werkelijk fenomenale wijze gedaan (Einer aus Deutschland). Zelden zo’n intense rol gezien. De film staat mij na al die jaren nog steeds op netvlies en dat terwijl ik hem alleen maar op televisie heb gezien.

Julius op de Beke