Wat waren die Oostenrijkers na 1945 toch onschuldig

In De haas met de amberen ogen vertelt de Brit Edmund de Waal de geschiedenis van zijn kosmopolitische joodse familie, de Ephrussi’s. Het boek maakte veel indruk en vroeg om meer. In die behoefte heeft De Waal nu voorzien door een ongepubliceerde roman van zijn grootmoeder uit te geven. Zij werd in 1899 als Elisabeth von Ephrussi in een Weens paleis geboren en overleed in 1992 in Engeland. Het familievermogen was in 1938 door de nazi’s ingepikt.

Haar roman Het verborgen stadspaleis, in het origineel The Exiles Return geheten, gaat over een paar ballingen, die voor de nazi’s naar Amerika zijn gevlucht en in 1954 naar Wenen terugkeren. Een van hen is de joodse professor Adler, die op grond van een restitutiewet zijn vroegere positie komt opeisen. De ander is Theophil Kunakis, een schatrijke homoseksuele estheet, die in Wenen zijn genot najaagt en verliefd is op een verarmde, jonge prins. En dan is er de jonge Amerikaanse Resi Larsen, die bij haar adellijke familie logeert en diezelfde prins begeert. Het leidt tot een drama dat zij met de dood bekoopt.

Het verhaal is wat voorspelbaar en operetteachtig, met een jachtpartij, een bal en een ongewenste zwangerschap. Van alle personages krijgt slechts Adler diepgang. Toch heb ik het boek met plezier gelezen. Vooral dankzij de unieke en belangwekkende historische beschrijvingen over de naoorlogse high society en de hypocriete bureaucraten, die net doen alsof ze de nazi's zo vreselijk vinden. Deze roman is dan ook eerder een bijzonder egodocument te noemen, waarvan je begrijpt waarom het alsnog is verschenen.