Jeugd in Taiwan wil niets van machtig China weten

De kiezers in Taiwan kunnen zaterdag weleens de nekslag toebrengen aan de decennialang gekoesterde droom van de eenwording van China en Taiwan. „We hebben de navelstreng al doorgeknipt.”

Foto Reuters Foto’s Reuters/Pichi Chuang (links en rechts) en Nicolas Datiche (midden).

"Vergeet de eenmaking van China en Taiwan, waar onze ouders, grootouders en machtige politici van dromen. We hebben de politieke navelstreng met China allang doorgeknipt.”

„Wij zijn Chinees. Mandarijn is onze taal, de Chinese cultuur is ook onze cultuur, maar Taiwan is ons land. Communistisch China is net zo’n vreemd land voor ons als voor een Japanner, een Amerikaan of een Nederlander.”

Gesprekken met Taiwanese twintigers en dertigers maken duidelijk dat in de enige Chineestalige democratie ter wereld een kentering gaande is. Niet alleen tekent zich een – voorspelbare – machtswisseling af van de pro-Chinese Nationale Partij (Guomindang) naar de Democratisch Progressieve Partij (DPP). Maar ook manifesteren nieuwe, jonge kiezers, die zich roerden in de zogeheten Zonnebloembeweging, zich voor het eerst. En hun toon bevalt China niet.

Geen student, jonge ondernemer of kunstenaar in Taiwan loopt nog warm voor de droom van ‘Eén China’, de heilige graal van politieke leiders aan weerszijden van de Straat van Taiwan. 90 procent van de jongeren onder de 35 is gekant tegen ‘hereniging’ van Taiwan en China – en staat steeds sceptischer tegenover verdere economische toenadering.

„Mijn opa’s waren Guomindang-soldaten in het Chinese leger, dat naar Taiwan vluchtte na de burgeroorlog. Zij dachten tot hun dood dat wij op een goede dag weer zouden teruggaan naar Nanjing of Xiamen. Ik, mijn broers, neven en nichten hebben geen enkele binding meer met dat idee. Dat had ik wel, maar als je er meer over nadenkt en leest, verander je vanzelf van gedachten”, zegt Ju Hung-chu (22), student aan de Nationale Chengchi Universiteit.

Geen emotie voor China

„Onafhankelijk en democratisch Taiwan is mijn land. China en hereniging met China maken geen enkele emotie in mij los, zeker niet het China van de Communistische Partij”, voegt Ju eraan toe.

Dat is uit de mond van een telg uit een conservatieve Guomindang-familie een veelzeggende uitspraak. „Zelfs als de Guomindang wint, en dat verwacht niemand meer, zullen de partijleiders gedwongen zijn hun koers te verleggen”, denkt de geschiedenisstudent, die een bijbaantje heeft als assistent van een Guomindang-parlementslid, op wie hij niet zal stemmen.

Ju Hung-chu is ook nog bestuurslid van de elitaire studentenvereniging van deze topuniversiteit, een kraamkamer van maatschappelijke leiders. Geen linkse jongen, maar toch mordicus tegen de wens van de Chinese partijleider Xi Jinping om „de Chinese familie te herenigen en de eens gebroken botten te helen”.

Die breuk was in 1949, toen de opstandige communisten het nationale leger versloegen en Guomindang-leider Chiang Kai-shek naar Taiwan uitweek om daar de Republiek China voort te zetten. Nieuwe en jongere Taiwanese stemmers hebben daar geen boodschap aan en volgen smaakmakers als de beroemdste Taiwanese rockster Freddy Lim (39). De zanger van de heavymetalband Chthonic doet er alles aan om zaterdag tot volksvertegenwoordiger te worden verkozen. Dat doet hij in een door de Guomindang gedomineerde volkswijk van Taipei. Als Lim ook politiek doorbreekt, heeft hij dat te danken aan jongeren zoals Ju Hung-chu, die niet langer het stemgedrag van hun ouders en grootouders volgen.

Lange paardenstaart

Met zijn lange paardenstaart en tatoeages is Lim – die in de VS, Duitsland en Scandinavië succesvolle tournees heeft gemaakt – de verpersoonlijking van de Zonnebloembeweging. Dat is de verzamelnaam voor tal van actiegroepen en sociale beweginkjes die in 2014 maandenlang het Taiwanese parlement blokkeerden en de Guomindang-regering dwongen economische ontwerpakkoorden met China in te trekken.

Ook voerden zij campagnes tegen milieuvervuiling en vóór de invoering van het homohuwelijk en bindende referenda over het Chinabeleid en andere belangrijke wetten. Allemaal moderne, gevoelige thema’s waarmee de Zonnebloembeweging conservatief Taiwan aan het opschudden is. Het heeft zeker tot levendige discussies geleid, waarover de Chinese media op het vasteland moeten zwijgen.

Lim, die tussen 2010 en 2014 tijdens zijn wereldtournees ook voorzitter van Amnesty International Taiwan was:

„Ik denk dat het politieke landschap in Taiwan de laatste jaren heel erg in beweging is. Veel mensen zijn erg teleurgesteld in de politiek en vooral in president Ma Ying-jeou van de Guomindang. Al die Zonnebloemactivisten moeten en willen nu op een of andere manier formeel betrokken raken bij de politiek.”

Een van de gevolgen van de Zonnebloembeweging, die sterke overeenkomsten vertoont met de Paraplubeweging in Hongkong, is de vorming van de New Power Party. Freddy Lim vormt samen met een bekende filmregisseur, een andere kunstenaar, en een Nobelprijs-winnaar het leidende kwartet. De nieuwe partij schaart zich in het zogenoemde groene kamp van de progressieve DPP en daarom staat Lim ook samen met DPP-presidentskandidate Tsai Ing-wen op de affiches. Op die foto’s staat Lim er heel keurig op: van zijn lange staart en tatoeages is niets te zien.

Ook Lim is opgevoed met het idee dat hereniging een onaantastbaar doel was.

„Dat stond in alle lesboekjes. Ik leerde zelfs mijn oma, die mij opvoedde, te haten. Zij sprak alleen Taiwanees, geen vloeiend Mandarijn. Alleen mensen van een lagere klasse spraken Taiwanees, werd ons ingeprent. We mochten alleen het superieure Mandarijn spreken.”

Bedrogen

Pas na de middelbare school en de vorming van zijn rockband, die hem tot miljonair maakte, kwam de politieke bewustwording. „Ik ontdekte dat wij door de Guomindang decennialang zijn bedrogen.” Hij leerde over het dictatoriale bewind van de Guomindang in de tijd dat generalissimo Chiang Kai-shek en zijn zoon nog aan de macht waren, en over de periode van de Witte Terreur, waarin 20.000 Taiwanezen door de geheime politie werden gedood op het Groene Eiland.

En logischerwijs legt hij nu een verband met het dictatoriale regime aan de andere kant van de Straat van Taiwan. Hereniging met het autocratische China is voor hem onbespreekbaar. Het hele idee van ‘Eén China’ is een erfenis van de Guomindang in Taiwan en een mantra van de Communistische Partij op het vasteland. Dat Xi Jinping in Beijing dit niet wist te accepteren noemt hij „de arrogantie van de macht”.

Laconiek en met schorre stem van het campagnevoeren:

„Natuurlijk is er maar één China in de wereld. Er is geen tweede China. Het probleem is dat veel politici doen alsof er wél twee China’s zijn. Maar dat is niet zo: er is China en er is Taiwan. Het is dus een politiek probleem van de Guomindang in Taiwan en de Communistische Partij in China. Beide noemen zich China, maar verreweg de meeste Taiwanezen noemen China China en Taiwan Taiwan.”

Lim, en met hem nagenoeg heel jong en multicultureel Taiwan, vindt dat de internationale gemeenschap Taiwan niet langer politiek moet isoleren uit vrees voor het machtige China. Slechts 21 VN-leden en het Vaticaan erkennen Taiwan als een onafhankelijk land. China is er in geslaagd het eiland, dat zich altijd ‘Chinees Taipei’ moet noemen, te isoleren in internationale politieke en sportieve organisaties. Het grootste deel van de internationale gemeenschap is door China gedwongen het Eén China-denkbeeld te aanvaarden. Ook Nederland doet dat. Lim: „China heeft veel te veel macht gekregen.”

Voor zanger-politicus Freddy Lim en zijn Zonnebloembeweging staat vast dat de tijd nadert dat de VS en Europa erkennen dat Taiwan op het gebied van politieke waarden een bondgenoot is. „Onze democratie is onze belangrijkste asset”, vindt ook studentenleider Ju Hung-chu.

Het nieuwe nationalisme onder jongeren betekent niet dat iedereen blind lijkt voor het feit dat de economieën van China en Taiwan met elkaar verweven zijn als noedels in de soep. Hsu Siang-ning (26), die computer en onderwijskunde heeft gestudeerd, heeft een succesvol bedrijfje dat taalapps voor het Chinees, Japans en Engels maakt. Met alles waar de Zonnebloembeweging en nieuwe politieke partijen voor staan is deze achterkleinzoon van een Guomindang-generaal uit de Chinese havenmetropool Ningbo het eens.

„Maar ik hoop wel dat ik kan uitbreiden in Shanghai en andere grote Chinese steden, want in China is het klimaat voor start-ups veel beter dan in Taiwan. Er is in Shanghai heel veel geld beschikbaar, veel meer dan in Taipei. Ik wil in China net zo rijk worden als Jack Ma van Alibaba.”

Hij hoopt daarom dat de Chinese leider Xi Jinping na de door de communistische partij diep gewantrouwde machtswisseling in Taiwan het hoofd koel houdt. „Het is voor China niet zo moeilijk Taiwan in een economische wurggreep te nemen.” En hij hoopt dat de nieuwe president van Taiwan richting China geen blunders maakt die tot een ‘diplomatie van de verschroeide aarde’ leiden.

„Maar misschien verrast Xi Jinping ons en accepteert hij dat Taiwan onafhankelijk en democratisch is”, zegt de jonge ondernemer. „Misschien vergeet hij gewoon het hele idee van Eén China. Waarom niet? China is in de geschiedenis al vaak van kleur veranderd.”