Tv heeft liever vaste generalisten dan experts

Programma’s nodigen eerder ‘gezichten’ uit dan deskundigen. Daar zitten ook risico’s aan.

Politiek commentator Sywert van Lienden heeft spijt van zijn uitglijder dinsdag in De wereld draait door (DWDD), waarin hij een onderzoek over de etnische achtergrond van criminelen verkeerd citeerde. Van Lienden zei in het tv-programma dat „één op de twintig allochtonen” wordt verdacht van een zedendelict (zie boven).

Van Lienden: „Ik heb een fout gemaakt, dat was kwalijk, en it won’t happen again. Ik heb twee tabellen omgewisseld. Dat is dom en heel vervelend, zeker bij zo’n onderwerp.”

In DWDD werd gepraat over de zedenzaken in Keulen en Zweden, waar groepen allochtonen vrouwen hadden aangerand. Volgens de gasten bij DWDD zouden politici en media dit soort ‘ongemakkelijke waarheden’ verdoezelen. Op Twitter en elders werd Van Lienden scherp terecht gewezen. De 25-jarige Amsterdamse student politicologie: „Wat blijft staan is dat migranten zijn oververtegenwoordigd in de misdaad. En dat er een open debat moet worden gevoerd over de negatieve aspecten van migratie.”

Van Lienden kreeg in de uitzending geen weerwoord of kritische vraag van presentator Matthijs van Nieuwkerk. Van Lienden: „Ik zit daar min of meer als columnist, dus ik wil hiervoor de volle verantwoordelijkheid nemen. Het is gewoon ingewikkeld om je als opiniemaker in dit mijnenveld te begeven.”

Volgens Van Lienden heeft hij de redactie geadviseerd om wetenschappers te vragen iets te zeggen over islam en seksualiteit. Maar DWDD wilde liever dat hij zelf kwam. Hoofdredacteur Dieuwke Wynia mailt: „Uiteindelijk was de beste optie om Sywert uit te nodigen, een van onze vaste opiniërende commentatoren. Deze commentatoren horen ook bij de actualiteit.”

Hoogleraar komt het goedmaken

Ter rectificatie liet DWDD in de uitzending van woensdagavond eerst Van Lienden zijn excuses maken, om daarna het woord te geven aan een echte deskundige, Leo Lucassen, hoogleraar Migratiegeschiedenis aan de Universiteit van Leiden. Deze stelde dat je criminele allochtonen niet moest vergelijken met de gemiddelde Nederlandse bevolking, maar met „Nederlanders met een soortgelijke achtergrond” (laag opgeleide, jonge mannen). Dan viel het volgens hem wel mee met die allochtone criminaliteit.

Volgens Van Lienden – die zijn ootmoedige houding snel liet varen – was dit een kwalijke vorm van „wegrelativeren”. Lucassen repliceerde: „Het is niet zo dat wetenschappers wegmasseren. Zo’n correctie is niet omdat je wil wegkijken, maar omdat je het wil begrijpen.”

Liever bekende koppen

Dat Van Lienden dinsdag als niet-deskundige zijn licht liet schijnen over het verband tussen etniciteit en zedendelicten, is niet uitzonderlijk. NRC deed vorig jaar onderzoek naar gasten in praatprogramma’s. Toen bleek dat de meest gevraagde gezichten in die programma’s geen wetenschappers of politici zijn, maar cabaretiers en journalisten. Zij kunnen goed vertellen, hebben een duidelijke mening, en staan garant voor goede tv, is de gedachte.

Bovendien willen redacties liever bekende gezichten: 40 procent van de optredens in talkshows was door een gast die dat jaar al eerder te zien was. Bij DWDD is dat zelfs bijna de helft (48 procent). Die club vaste gasten wordt steeds kleiner.

Liever vaste generalisten dan deskundigen. Is dat de oorzaak van deze misser? Frans Klein, tv-directeur van de publieke omroep noemt dit „een incident”: „Als je op dagelijkse basis programmeert, gaat er wel eens iets mis.” Een generalist loop volgens Klein altijd risico: „Het is niet wenselijk om zo’n gesprek vooraf al helemaal dicht te timmeren. Je wilt gasten juist de ruimte geven. Dat hij iets onverwachts kan zeggen, is juist spannend.”

Ligt het aan de tv-redacties, die ophef verkiezen boven uitleg? „Nee, ik vind dat de gast ook zijn eigen spankracht moet inschatten.”