Talkshow heeft liever vaste generalisten dan experts

De misser van Sywert van Lienden bij DWDD over criminele migranten duidt op een weeffout: praatprogramma’s nodigen liever stamgasten uit dan deskundigen.

Politiek commentator Sywert van Lienden tijdens verschillende optredens in het tv-programma ‘De Wereld Draait Door’.
Politiek commentator Sywert van Lienden tijdens verschillende optredens in het tv-programma ‘De Wereld Draait Door’.

De Wereld Draait Door had wat goed te maken woensdagavond. In de voorgaande uitzending van de talkshow – over de geruchtmakende zedenzaken rond allochtonen in Keulen en Zweden – had politiek commentator Sywert van Lienden beweert dat „één op de twintig allochtonen” wordt verdacht van een zedenmisdrijf, en dat er dus met de asielzoekers „een golf” van „tienduizend zedendelinquenten” aankomt. Dat bleek onzin (zie hiernaast), dus had DWDD dit keer een echte deskundige uitgenodigd om het recht te zetten.

Eerst maakte Van Lienden zijn excuses voor zijn uitglijder, hield staande dat migranten oververtegenwoordigd zijn in de misdaadcijfers, en beloofde verder stilletjes aan tafel te zullen zitten. Leo Lucassen, hoogleraar Migratiegeschiedenis aan de Universiteit van Leiden, stelde vervolgens dat je criminele allochtonen niet moest vergelijken met de gemiddelde Nederlandse bevolking, maar met „Nederlanders met een soortgelijke achtergrond” (laag opgeleide, jonge mannen). Dan viel het wel mee met die allochtone criminaliteit. Je kon allochtonen in ieder geval niet zomaar gelijkschakelen met asielzoekers.

Van Lienden – die zijn ootmoedige houding snel liet varen – noemde een correctie van de statistieken op sociale klasse en leeftijd een kwalijke vorm van „wegrelativeren”. Lucassen repliceerde: „Het is niet zo dat wetenschappers wegmasseren. Zo’n correctie is niet omdat je wil wegkijken, maar omdat je het wil begrijpen.”

De komst van hoogleraar Lucassen om de zaak te blussen, is opmerkelijk want DWDD laat doorgaans liever het woord aan de eigen stamgasten met een gepeperde mening, zoals Van Lienden. Volgens de student politicologie had hij aanvankelijk de redactie geadviseerd om wetenschappers te vragen iets te zeggen over islam en seksualiteit. Maar DWDD wilde liever dat hij zelf kwam. Van Lienden: „Ik zit daar min of meer als columnist. Het is gewoon ingewikkeld om je als opiniemaker in dit mijnenveld te begeven.” Hoofdredacteur Dieuwke Wynia mailt: „Uiteindelijk was de beste optie om Sywert uit te nodigen, een van onze vaste opiniërende commentatoren. Die horen ook bij de actualiteit.”

Dat Van Lienden als niet-deskundige zijn licht liet schijnen over een precaire kwestie, is dan ook niet uitzonderlijk. Vorig jaar bleek uit onderzoek van NRC dat de meest gevraagde gezichten in talkshows geen wetenschappers of politici zijn, maar cabaretiers en journalisten. Zij kunnen goed vertellen, hebben een duidelijke mening, en staan garant voor goede televisie, is de gedachte. Bovendien willen redacties liever bekende gezichten: 40 procent van de optredens in talkshows werd verzorgd door een gast die dat jaar al eerder te zien was. Bij DWDD is dat zelfs bijna de helft (48 procent). Die club stamgasten wordt steeds kleiner.

Liever vaste generalisten dan deskundigen. Is dat de oorzaak van deze misser? Frans Klein, tv-directeur van de publieke omroep noemt dit „een incident”: „Als je op dagelijkse basis programmeert, gaat er wel eens iets mis.” Een generalist loop volgens Klein altijd risico: „Het is niet wenselijk om zo’n gesprek vooraf al dicht te timmeren. Je wilt gasten juist de ruimte geven. Dat hij iets onverwachts kan zeggen, is juist spannend.” Ligt het aan de tv-redacties, die ophef verkiezen boven uitleg? „Nee, ik vind dat de gast ook zijn eigen spankracht moet inschatten.”