Column

Obama zet zijn optimisme in tegen ‘de fictie van een natie in verval’

Bijna twee eeuwen lang stuurde de Amerikaanse president zijn jaarlijkse ‘troonrede’ schriftelijk naar het Capitool, waarna een klerk deze voorlas. Sinds de uitvinding van de radio zagen presidenten het als kans om over de politieke hoofden heen het hele land rechtstreeks te bereiken. In zijn State of the Union (nu ook als #SOTU bekend) kan de president zijn zegje doen, zo lang als hij wil, en zonder onderbroken te worden, behalve door applaus.

De jaarrede die Barack Obama in het Congres hield, was zijn laatste. Het was ook de laatste kans om zijn ideeën breed neer te zetten in een poging de negatieve sfeer van de campagnes te doorbreken die beslissen wie de 45ste president wordt.

Dat Obama’s publiek voorbij het Congres ligt, had extra betekenis. Het lijkt ondenkbaar dat Huis en Senaat met hun Republikeinse meerderheid nog wetten van de Democratische president zullen goedkeuren. Concrete plannen liet hij dan ook achterwege.

De man van ‘hoop’ en ‘change’, die beloofde de politieke loopgraven te overbruggen, is verbitterd dat hem dat in zijn twee termijnen niet is gelukt. Al verwijt hij vooral de Republikeinen obstructie te plegen.

Dat is inderdaad zo bij zijn voorstellen om de handel in vuurwapens aan banden te leggen of de immigratie beter te regelen. Zij dragen volgens hem ook de grootste schuld aan de sfeer van angst – voor terreur, voor ‘de ander’ – die Donald Trump exploiteert.

Obama stelde daar optimisme tegenover. Daar is reden voor, zei hij met een verwijzing naar zijn prestaties. De voorlopige balans geeft wel een gemengd beeld. De economie draait inderdaad beter. Meer Amerikanen hebben een zorgverzekering. Maar de kloof tussen arm en rijk werd wijder; het tij tilt niet alle schepen op.

Er was succes in het buitenland, zoals de toenadering tot Cuba, een klimaatakkoord en de nucleaire deal met Iran. Maar het beloofde eind aan de oorlogen in Irak en Afghanistan kwam er niet. Daar zijn een paar nieuwe bij gekomen, die met eerdere Amerikaanse bemoeienis mogelijk anders zouden zijn verlopen. Die erft zijn opvolger. Idem het nog altijd open Guantánamo.

Obama’s laatste State of the Union toont waar de partijen staan voor de presidentsverkiezingen. Intussen brengt de anti-politicus Trump de Republikeinen in problemen. Wie weet brengt dat de door Obama zo vurig gewenste beweging: dat de partijen én het land zich niet langer naar binnen keren, ophouden te geloven in „de fictie” dat Amerika „in verval” is.

„Laten we de cynici verrassen”, zei hij rechtstreeks tegen Paul Ryan, de Republikeinse Speaker. Het ging over een stagnerend wetsvoorstel. Maar het was ook een nuttige oproep aan de hele natie om meer zelfvertrouwen te hebben, bruggen te slaan. Daarin zag je, even, de Obama van vroeger.