Geweren ratelen, mensen rennen

Zwaarste aanslag in Jakarta sinds 2009 brengt terreur terug in Indonesië, IS eist aanslag op

Politie-agenten bij de straat in Jakarta waar donderdag een aanslag werd gepleegd. Er waren verschillende explosies en schotenwisselingen. Foto Darren Whiteside/Reuters

Net op het moment dat de spanning luwt en de arrestatie-eenheden met hun bivakmutsen nog op bij een straatstalletje koude limonade drinken, klink kort geweervuur. Meteen begint de massa van politie, ambulancebroeders, journalisten en toeschouwers te rennen. Iedereen duikt zijstraten in of schuilt achter de gepantserde politievoertuigen. Kennelijk is de situatie toch niet onder controle, zoals agenten net beweerden.

Een paar uur geleden heeft een groep mannen op Jalan Thamrin, een drukke verkeersader in het hart van het zakendistrict van Jakarta, een filiaal van koffieketen Starbucks aangevallen en een post van de verkeerspolitie heeft bestookt. Bij die aanslag, gepleegd met explosieven – de politie denkt granaten – en vuurwapens kwamen zeker zeven mensen om het leven. De politie meldt dat onder de doden vijf aanvallers zouden zijn. Eén Nederlandse medewerker van een VN-organisatie zou zwaargewond zijn geraakt.

IS heeft de aanslag inmiddels opgeëist. Het is de zwaarste in Jakarta sinds 17 juli 2009, toen bommen afgingen in het JW Marriott hotel en het Ritz-Carlton. Bij die aanslag kwamen negen mensen om en vielen vijftig gewonden. Ook nu lijkt de aanval gericht op een plek die in trek is bij buitenlanders en rijke internationaal georiënteerde Indonesiërs. De Starbucks, gelegen aan een kruispunt, was een handige plek om af te spreken.

Geruchten

Lang bleef het donderdag op de straten van het zakendistrict onduidelijk hoe groot de dreiging nog was. De geruchten dat er bommen afgingen in andere wijken als Senayan en Kuningan, waar zich net als op Jalan Thamrin veel buitenlanders bevinden die voor bedrijven, ambassades en internationale organisaties werken, zijn inmiddels ontkracht.

Het machtsvertoon van de verschillende onderdelen van het Indonesische leger, politie en paramilitaire eenheden, neemt het plotse gevoel van onveiligheid niet weg. „Ze zeggen dat deze gebouwen ontruimd zijn, maar wie zegt dat dat klopt”, merkt de uitbater van het stalletje op waar de arrestatie-eenheden hun dorst lessen.

De Indonesische president Joko Widodo noemde de aanval een daad van terreur. „Wij veroordelen deze daad die de veiligheid en vrede in ons land heeft verstoord en angst zaait onder de bevolking”, zei hij.

De Indonesische politie ging er in eerste instantie van uit dat een gewelddadige radicaal islamitische beweging verantwoordelijk is.

Gezien de geschiedenis van terreur in Indonesië, zoals de aanslagen in 2002 op discotheken op vakantie-eiland Bali, gepleegd door Jemaah Islamiya, is dat een logische gedachtegang. De politie vermoedt dat de aanslag gepleegd is door een gewelddadige groep uit de Javaanse stad Solo, een beruchte broedplaats voor extremisme. De groep zou banden hebben met IS, meldt de politie. Onlangs kwamen er berichten dat IS-leiders hadden aangekondigd dat in Indonesië „een concert” zou plaatsvinden.

Oproep tot waakzaamheid

In december riepen de Indonesische autoriteiten op tot waakzaamheid. Islamitische terreurcellen zouden mogelijk een aanslag beramen rond Kerst. Maar Indonesische terrorisme-experts gingen ervan uit dat extremistische groeperingen de vaardigheden en middelen misten om tot een serieuze terreurdaad te komen.

Na de aanslagen op Bali in 2002 en in Jakarta in 2009 heeft de Indonesische antiterreureenheid Densus 88 enorm huisgehouden. De gevaarlijkste kopstukken zijn opgesloten of, in veel gevallen, doodgeschoten. Dat er nu een terreurcel is die in staat is een gecoördineerde aanslag uit te voeren, betekent een schok voor veel Indonesiërs.

De aanslagen in San Bernardino, Parijs, Tunesië en Egypte vonden heel ver weg plaats. En ze werden gepleegd door aanhangers van een heel andere soort islam dan in Indonesië gepredikt wordt, dachten ze. De geblakerde muren van Starbucks beduiden dat het geweld nu ook het hart van Zuidoost-Azië heeft bereikt.