Franse Joden bedekken op straat hun keppeltje

Deze week werd een Joodse leraar in Marseille aangevallen met een kapmes. Joden voelen zich niet langer veilig in Frankrijk.

Een synagoge in Marseille. Foto AP / Claude Paris

‘Zonder Franse Joden zou Frankrijk Frankrijk niet meer zijn”, zei Manuel Valls zaterdag plechtig. De Franse premier sprak bij de officiële herdenking van het gijzelingsdrama in de kosjere supermarkt Hyper Cacher in Parijs. Vier Joodse Parijzenaars werden daar een jaar eerder vermoord. Zijn regering was „vastberaden” om „tegen het antisemitisme te strijden”, zei hij.

Twee dagen later ging het toch weer mis. Toen de leraar Benjamin Amsellem maandagochtend in Marseille op weg was naar de Joodse school waar hij werkt, werd hij aangevallen door een Turks-Koerdische jongen van pas 15 jaar oud. Amsellem raakte lichtgewond: hij kon de steken van de 50 centimeter lange machete opvangen met zijn vuistdikke Thora.

De verdachte zei namens terreurgroep Islamitische Staat te handelen en zich ervoor te „schamen” dat hij de leerkracht „niet gedood” heeft. Dat zou hij volgens persbureau AFP hebben gezegd tegen onderzoekers van justitie voordat hij gisteren naar het antiterrorismeparket in Parijs werd overgebracht. „Ik heb nergens spijt van, ik ben er trots op.”

Na vergelijkbare incidenten in de afgelopen maanden stellen Franse Joden zich opnieuw de vraag of ze nog wel veilig zijn. Om problemen te voorkomen riep voorzitter Zvi Ammar van het synagogebestuur in Marseille de Joden preventief op niet meer met keppeltjes op over straat te gaan. „We zijn helaas een doelwit: zodra je wordt herkend als Jood, loop je het risico te worden aangevallen en riskeer je zelfs de dood”, zei hij. „Vanwege de ernst van de situatie zijn uitzonderlijke maatregelen nodig.”

Maar een groot deel van de Joodse gemeenschap en de Franse politiek vindt dat advies te rigoureus. „Blijf van mijn keppeltje af”, reageerde de leiding van de landelijke synagogeorganisatie. De Joodse belangenkoepel Crif wees „het defaitisme” van Ammar van de hand. „Het is niet te verteren”, oordeelde president François Hollande woensdag, „dat burgers in ons land lastiggevallen, bedreigd en aangevallen worden vanwege hun religieuze voorkeur” en dat ze „de conclusie trekken dat ze die moeten verbergen”.

Toch is dat wat gebeurt: op straat dragen veel Joodse mannen onderweg naar de synagoge een petje over hun keppeltje. Uit solidariteit verschenen gisteren twee parlementariërs, de een Joods en de ander niet, in de Assemblée Nationale met een keppeltje op. Normaal gesproken zijn religieuze symbolen strikt verboden in publieke gebouwen in Frankrijk.

Nog nooit vertrokken zo veel Franse Joden.

„De republiek garandeert de vrijheid van geloof”, zei minister van Justitie Taubira in een poging het debat te sussen. Daarvoor zijn in de grote steden nog altijd strenge veiligheidsmaatregelen van kracht. Joodse scholen, synagoges en organisaties worden sinds begin vorig jaar permanent bewaakt door zwaarbewapende militairen. Ook islamitische instellingen hebben versterkte beveiliging.

Frankrijk, dat een lange historie van antisemitisme kent, heeft na Israël en de VS de grootste Joodse gemeenschap ter wereld: naar schatting tussen de 500.000 en 600.000 mensen. Het heeft ook de grootste moslimgemeenschap, waar volgens onderzoekers ‘nieuw antisemitisme’ wortel schiet. Na een scherpe stijging in 2014 is het aantal geregistreerde antisemitische incidenten volgens de overheid in 2015 iets afgenomen.

Tot verontwaardiging van de Franse politiek suggereerde de Israëlische premier Netanyahu na de aanslag bij de Hyper Cacher vorig jaar dat Franse Joden maar beter kunnen emigreren. „Israël is ook uw thuis”, zei hij. Of zij naar hem hebben geluisterd is moeilijk te zeggen, maar feit is dat nog nooit zo veel Franse Joden het land verlieten als in 2015. Het Israëlische Jewish Agency noteerde aan het eind van het jaar 7.900 Franse immigranten, tegenover zo’n 1.900 in 2012.