‘President Tsai’ wil van China af

China streeft naar eenwording met Taiwan. Als koploper Tsai de verkiezingen wint, zet dat de betrekkingen onder zware druk.

Presidentskandidate Tsai Ing-wen (midden) op campagne in Kaohsiung. In aanloop naar de verkiezingen in Taiwan ligt de jurist in alle peilingen voor op haar twee concurrenten. Foto Wally Santana/AP

Licht geïrriteerd veegt de Taiwanese presidentskandidaat Tsai Ing-wen (59) een lok uit haar gezicht. „Daar gaan we weer. Ik reageer gewoon niet op persoonlijke vragen en aanvallen, dat weet je toch?” wijst de voorzitter van de Democratisch Progressieve Partij (DPP) een verslaggeefster van een Taiwanees tv-station met zachte, besliste stem terecht.

Vragen van vrouwelijke journalisten („Waarom bent u nooit getrouwd en bent u kinderloos?”) ergeren haar duidelijk meer dan de verwijten van politieke opponenten dat zij in de campagne voor de belangrijkste Taiwanese verkiezingen sinds de invoering van de democratie in 1986, komende zaterdag, ‘te professoraal, te vaag’ zou zijn. Vooral ‘te vaag’ over de relaties met China, dat Taiwan ziet als een afgedwaalde provincie die weer moet worden ingelijfd. Liefst vreedzaam, desnoods met geweld. Dat is geen terecht verwijt: Tsai en de DPP staan voor een onafhankelijk en democratisch Taiwan. Een politieke deal met China over de vorming van één land is onder haar leiding onbespreekbaar.

Na een lange periode van toenadering onder vertrekkend president Ma Ying-jeou (65) zal haar vrijwel zekere verkiezing tot eerste vrouwelijke president van Taiwan de relaties met de 180 kilometer westelijker gelegen Volksrepubliek China opnieuw onder druk zetten.

De Chinese leider Xi Jinping lijkt zijn geduld allang te hebben verloren en streeft openlijk naar Chinees-Taiwanese eenwording, de heilige graal van de Chinese politiek. Van acceptatie van een onafhankelijk, welvarend en democratisch Taiwan is in Beijing geen sprake en dus zal het door de VS beschermde Taiwan na de verkiezing van Tsai weer uitgroeien tot een twistpunt in de toch al bekoelde Amerikaans-Chinese relaties.

Voor de Grote Matsutempel in de zuidelijke stad Tainan, waar eens een groot Nederlands koloniaal fort stond, moet de jurist Tsai (National Taiwan University, Cornell Law School, London School of Economics) om dat soort kritiek lachen. „Ik heb inderdaad veel gestudeerd, net als 75 procent van de Taiwanese jongeren. Dus wat zeggen zij eigenlijk?” vraagt ze vol ironie. Aanhangers bieden haar intussen zongzi aan. De in bananenblad verpakte rijstdumplings staan in Taiwan symbool voor succes. Overal waar ze komt, wordt ze aangesproken met ‘president Tsai’. In alle peilingen ligt ze al maanden voor op haar twee belangrijkste rivalen.

Pausmobiel

In een soort pausmobiel met gepantserd glas, gehuld in een dikmakend kogelwerend vest onder haar blauw-gele jack, slingert Tsai met haar karavaan door de steden en dorpen van het groene eiland richting de hoofdstad Taipei. Het is het slot van een campagne die al begon nadat zij de presidentsverkiezingen van 2012 nipt had verloren van zittend president Ma van de Guomindang.

„Iedereen kent mijn standpunten”, antwoordt ze heel zelfverzekerd op mijn vraag waarom ze geen harde politieke uitspraken doet over de krimpende economie, de kloof tussen arm en rijk en de onbetaalbare huizen. Tsai beperkt zich tot zwaaien, handen schudden, activisten bedanken en tempelbezoek, en dat alles in het Mandarijn, het Hakka (haar moedertaal) en het Taiwanees Hokkien.

In een land dat bekendstaat om zijn ruige politieke cultuur met corruptieschandalen en persoonlijke aanvallen is haar ingetogen stijl ongewoon. Maar uit opiniepeilingen blijkt dat de kiezers haar afkeer van dirty politics, haar grote schoonmaak in de eens ook corrupte DPP en haar verdediging van een ‘soeverein, onafhankelijk Taiwan’ waarderen.

Voordelig voor haar en de DPP, een gematigd progressieve partij naar het voorbeeld van de Amerikaanse Democratische Partij, is dat Taiwan is uitgekeken op de sinds 1949 regerende Guomindang en haar verdeelde leiders. President Ma Ying-jeou is na twee termijnen niet meer verkiesbaar en zijn opvolger binnen zijn partij Eric Chu (54) een kleurloze politicus. Ronduit pijnlijk voor de Guomindang is de kans op verlies van de meerderheid in de Yuan, het Taiwanese parlement. Er dreigt dubbel verlies voor de partij die in 1949 onder leiding van generalissimo Chiang Kai-shek op het voormalige Formosa de Republiek China voortzette.

Met grote manifestaties op het Plein van de Vrijheid in Taipei, bij het monument voor Chiang Kai-shek, proberen Ma en Chu een echec te voorkomen. Maar na acht jaar aan de macht en in verslechterende economische omstandigheden is het moeilijk de macht te behouden. Zeker nu de Guomindang het imago heeft gekregen van een ‘pro-Chinese partij van de grote bazen’. Ma en Chu, allebei in spijkerbroek en windjack, proberen hun sceptische landgenoten te overtuigen dat de „diepe toenadering” tussen Taiwan en China goed was voor het eiland, vooral door de komst van toeristen en toegenomen handel. Maar veel kiezers denken dat alleen de grote bedrijven hebben geprofiteerd en zij niet.

Chaos en zelfs oorlog

Ma zaait ook angst. Onder Tsai zou de toenadering stagneren. „Chaos en zelfs oorlog” liggen in het verschiet, suggereert Ma. Gevraagd naar haar Chinabeleid antwoordt Tsai tijdens een pauze in haar campagne in de stad Chiayi dat alles draait om „communicatie, communicatie en communicatie”. En:

„Ik verwacht dat zij de democratische uitslag en onze soevereiniteit respecteren en ik ben bereid de gesprekken en contacten op basis van gelijkheid en erkenning van verschillen voort te zetten.”

Precies formulerend voegt zij eraan toe: „De toekomst van soeverein Taiwan wordt bepaald door onafhankelijke, democratische Taiwanezen en niet elders door anderen. Dat kan voor niemand een verrassing zijn.” Ze ontwijkt de vraag of ze als president met een meerderheid in het parlement de facto onafhankelijkheid van Taiwan zal omzetten in een constitutioneel geregelde onafhankelijkheid, zoals veel jongeren en partijgenoten dat graag zien. Niet verwonderlijk: dat kan leiden tot een explosieve situatie in een toch al gespannen regio rond de Zuid-Chinese Zee.

De Chinese president Xi zal het formeel uitroepen van een onafhankelijk Taiwan nooit accepteren. „Ik wil niet in een politiek woordenspel betrokken raken. Dat is niet in het belang van Taiwan”, zegt Tsai en vertrekt, luid toegejuicht door monniken en plaatselijke activisten.