Polen ‘verbijsterd’ over kritiek Timmermans

Brussel is bezorgd over recente ingrepen in de Poolse rechtsstaat. In een gepeperde brief slaat de nieuwe regering hard terug.

Polen demonstreerde dinsdag weer tegen de nieuwe mediawet. Foto AFP

De nieuwe regering in Warschau is „verbijsterd” over de zorgen die de Europese Commissie onlangs heeft geuit over de rechtstaat in Polen. In een gepeperde brief eist minister Zbigniew Ziobro (Justitie) grotere „terughoudendheid” van Frans Timmermans die zich in zijn ogen laat leiden door „gebrek aan kennis van de feitelijke ontwikkelingen”.

Deze woensdag bekijkt de Commissie of er stappen moeten worden ondernomen tegen Polen, waar de conservatief-nationalistische regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) omstreden benoemingen heeft doorgedrukt in de staatsmedia en in de rechterlijke macht. Timmermans, die binnen de Commissie gaat over Fundamentele Rechten, vroeg hier onlangs uitleg over in twee brieven. De benoemingen hebben ook in Polen zelf tot grote demonstraties geleid.

Ziobro neemt het de tweede man van de Europese Commissie kwalijk dat hij van het bestaan van de brieven hoorde via de media. Mede daarom beschouwt Ziobro de correspondentie als „een poging om druk uit te oefenen op het democratisch gekozen parlement en kabinet van de soevereine Poolse Republiek”. De minister suggereert ook dat de sociaal-democraat Timmermans handelt vanuit „een linkse overtuiging”. „Een poging om druk uit te oefenen op het democratisch gekozen parlement en kabinet van de soevereine Poolse Republiek.”

Unieke procedure

Bij zorgen over de rechtsstaat binnen een EU-land kan de Commissie sinds 2014 een ‘rule of law mechanism’ in werking laten treden. Het mechanisme werd destijds ontwikkeld in reactie op autoritaire ontwikkelingen in Hongarije, maar is nog nooit eerder toegepast. In de praktijk komt het erop neer dat onderzoek wordt gedaan, waar in tweede instantie aanbevelingen uit kunnen voortvloeien. In het uiterste geval, wanneer deze dialoog doodloopt, kan een lidstaat het stemrecht worden ontnomen bij Europese besluitvorming, maar die procedure is complex.

De Commissie is bezorgd over twee hervormingen in Polen. Eentje betreft de staatsmedia, waarin PiS nu de belangrijkste benoemingen kan doen. Vorige week trad Jacek Kurski, een getrouwe van PiS-leider Jaroslaw Kaczynski, aan als directeur van de Poolse tv-zender TVP. De grootste zorg betreft echter het Hooggerechtshof, waar PiS onlangs vijf (van de vijftien) opperrechters wist te benoemen. Het hof zelf verzet zich hiertegen.

Volgens Ziobro was het juist de voorgaande liberale regering die de hoogste rechterlijke macht probeerde te monopoliseren via benoemingen en is daar een stokje voor gestoken. Hij wijst er op dat het hof nu juist veel „pluralistischer” is, in overeenstemming met internationale standaarden. Ziobro was eerder minister, in de eerste PiS-regering (2005-2007). De wijze waarop hij verdachten publiekelijk veroordeelde, nog voor er een rechter aan te pas was gekomen, bezorgde hem toen een slechte naam.