Teruglezen liveblog: Arib (PvdA) nieuwe voorzitter Tweede Kamer

Er waren vier kandidaten: Khadija Arib (PvdA), Martin Bosma (PVV), Ton Elias (VVD) en Madeleine van Toorenburg (CDA).

Foto NRC

In beeld: ontroerde Arib dankt Kamer

We sluiten dit liveblog af met een foto van een blije Arib, vlak nadat ze vanavond tot nieuwe Kamervoorzitter werd gekozen. Bedankt voor uw aandacht.

Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Andere reacties vanuit de Kamer (en daarbuiten)

Twitter avatar JoelVoordewind Joël Voordewind We hebben weer een nieuwe gekozen Kamervoorzitter. Gefeliciteerd @khadijaArib. We kunnen nu weer aan het werk.

Twitter avatar meilivos Mei Li Vos Khadija Arib #kamervoorzitter. Ik pink nu een traan weg hoor. En ik moet meteen lachen. Dit worden leuke 15 maanden. Heel blij

Twitter avatar SvVeldhoven Stientje v Veldhoven Van harte gefeliciteerd aan @khadijaArib! En veel dank aan @Martinbosma_pvv, @MvanToorenburg en @TonElias voor hun kandidatuur!

Twitter avatar fransweisglas frans weisglas Geweldig goed @khadijaArib is mijn voorzittersachterkleindochter. Ben echt blij. Gefeliciteerd !!

Wilders over verkiezing Arib: wat een nepparlement

De reactie die je wist dat zou komen van PVV-leider Wilders:

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders Wat een NEPPARLEMENT! De beste kandidaat - Martin Bosma - wordt het niet en we eindigen met een Marokkaanse Kamervoorzitter. #nepparlement

Arib: ik wil Kamervoorzitter voor iedereen zijn

Winnaar Arib wil de andere Kamerleden "ontzettend bedanken voor het vertrouwen dat ze in mij hebben gesteld". Ze is "een beetje ontroerd" door haar overwinning en bedankte de andere kandidaten:

"Het vraagt heel veel moed om je nek uit te steken en je te kandideren. Het brengt heel veel met zich mee, ook aan publiciteit, ook negatieve."

Arib wil "een Kamervoorzitter voor iedereen" worden, het parlement "de ruimte geven en ingrijpen waar het nodig is".

Khadija Arib (PvdA) nieuwe Kamervoorzitter

Khadija Arib (PvdA) is de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer. In de vierde en laatste stemronde werden 134 geldige stemmen uitgebracht, waarvan 51 op Elias (VVD) en 83 op Arib.

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Het lijkt erop dat de #PVV niet gestemd heeft, maar ook als dat wel was gebeurd, had @khadijaArib gewonnen #Kamervoorzitter

Laatste keer stemmen tellen

De vierde stemronde is achter de rug: voor de laatste keer worden nu de stemmen geteld door het stembureau. Over een paar minuten weten we wie de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer wordt.

Vierde, beslissende ronde begonnen: wie wordt Kamervoorzitter?

Voor de laatste keer worden er stembriefjes aan de Kamerleden uitgereikt. Het gaat nu tussen Arib (PvdA) en Elias (VVD), stemmen die op andere kandidaten worden uitgebracht zijn ongeldig. In het uiterst onwaarschijnlijke geval dat op beide kandidaten exact evenveel stemmen worden uitgebracht, bepaalt loting wie de nieuwe Kamervoorzitter wordt.

Wachten op vierde en laatste ronde

Wordt Arib (PvdA) of Elias (VVD) de nieuwe Kamervoorzitter? Het kan nog alle kanten op, want alle oppositiefracties moeten nu afwegen welke kandidaat van de coalitie ze willen steunen. En er speelt meer:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Zal de afwezigheid van @jesseklaver straks beslissend zijn in de vierde ronde? #kamervz

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Het niet-stemmen van Bontes/Van Klaveren en de afwezigheid van Jesse Klaver kan nu zelfs beslissend worden: Arib vs. Elias #Kamervoorzitter

Arib en Elias naar laatste ronde

En daar is de uitslag van de derde stemronde. Opnieuw 149 stemmen uitgebracht, waarvan 147 geldig.

- 60 stemmen voor Arib (PvdA)
- 44 stemmen voor Elias (VVD)
- 32 stemmen voor Van Toorenburg (CDA)
- 11 stemmen voor Bosma (PVV)

Arib (PvdA) en Elias (VVD) gaan naar de vierde en laatste ronde en gaan uitmaken wie de nieuwe Kamervoorzitter wordt. De CDA-fractie heeft een schorsing van een kwartier aangevraagd. De vierde stemronde gaat rond 21.05u beginnen.

Derde stemronde begonnen

En intussen zijn we bezig aan de derde stemronde. Nu de Kamerleden strategischer gaan kiezen, blijven er naar verwachting na deze ronde twee kandidaten over. Degenen die bijvoorbeeld Bosma hebben gesteund weten dat de PVV'er het echt niet gaat redden en zullen vermoedelijk voor Elias of Van Toorenburg gaan. In de vierde (en laatste) ronde wordt dan beslist of Arib of een van hen de nieuwe Kamervoorzitter wordt.

Minimale verschuivingen in tweede ronde, derde ronde nodig

De uitslag van de tweede ronde is binnen. Opnieuw 149 stemmen uitgebracht, dit keer 148 geldige stemmen (in plaats van 146).

- 56 stemmen voor Arib (PvdA)
- 43 stemmen voor Elias (VVD)
- 34 stemmen voor Van Toorenburg (CDA)
- 13 stemmen voor Bosma (PVV)
- 2 stemmen voor Roos Vermeij (PvdA), die geen kandidaat was

Minimale verschuivingen ten opzichte van de eerste ronde. In de derde ronde die straks volgt kan nog altijd op Arib, Elias, Van Toorenburg en Bosma worden, niet meer op Vermij. Maar in de volgende ronde zullen de partijen strategischer (moeten) gaan stemmen.

Tweede stemronde begonnen

De schorsing duurde langer dan de geplande tien minuten, maar nu gaat dan eindelijk de tweede stemmingsronde beginnen. Met iets meer tempo, vraagt Kamervoorzitter Van Veldhoven (D66). Na deze twee ronde met alle kandidaten gaan de kandidaten met de meeste stemmen door naar een derde ronde om te beslissen wie wint. Het lijkt er op basis van de eerste ronde op dat dit Arib en Elias zullen zijn.

Arib krijgt meeste stemmen in eerste ronde

Het duurde even, maar de stemmen van de eerste ronde zijn geteld. Er zijn 149 stemmen uitgebracht, waarvan 146 geldige stemmen. De uitslag is als volgt:

- 58 stemmen voor Arib (PvdA)
- 40 stemmen voor Elias (VVD)
- 30 stemmen voor Van Toorenburg (CDA)
- 16 stemmen voor Bosma (PVV)
- 2 stemmen voor Roos Vermeij (PvdA), die geen kandidaat was

Geen van de kandidaten heeft een absolute meerderheid gehaald (waarvoor in dit geval 74 stemmen nodig waren). Het debat is opnieuw geschorst zodat fracties zich kunnen beraden. Straks volgt een tweede stemmingsronde, opnieuw met de vier van tevoren bekende kandidaten.

Kamerleden kunnen in de tweede ronde beslissen strategischer te stemmen dan ze in de eerste ronde hebben gedaan. De twee kandidaten met de meeste stemmen gaan dan door naar een derde ronde om te beslissen wie wint.

Eerste stemmingsronde begonnen

De eerste stemmingsronde is begonnen. De griffier roept nu de namen van alle Kamerleden op, die vervolgens hun stembriefje in de stembus komen doen bij SP-Kamerlid Michiel van Nispen, die benoemd is tot voorzitter van het stembureau, met drie van zijn collega's. De vier leden van het stembureau stemmen als laatste.

Stembriefjes kunnen ongeldig worden verklaard als ze niet goed zijn ingevuld. De stemming kan ook ongeldig worden verklaard als er meer stembriefjes in de bus worden gevonden dan er leden zijn.

Dit is de procedure

Uit ons uitlegstuk even kort de procedure (het kan ook nóg ingewikkelder):

Ieder Kamerlid moet de naam van zijn of haar voorkeurskandidaat op een briefje schrijven. Vier Kamerleden worden aangewezen als stembureau en tellen de stemmen. Als er in de eerste ronde geen kandidaat is met een absolute meerderheid van de stemmen (en dat is bijzonder waarschijnlijk), wordt in een tweede ronde gestemd met dezelfde kandidaten. Kamerleden kunnen dan beslissen strategischer te stemmen dan ze in de eerste ronde hebben gedaan. De twee kandidaten met de meeste stemmen gaan dan door naar een derde ronde om te beslissen wie wint. Mits vrijwel iedereen stemt op één van de officiële kandidaten.

Zometeen eerste stemmingsronde

Nu de vier kandidaten op alle vragen van de Kamer antwoord hebben gegeven, volgt over een minuut of tien de eerste stemmingsronde. Het is waarschijnlijk dat er meerdere stemmingsrondes nodig zijn. Precies weten hoe de verkiezing kan verlopen? Lees dan ons uitlegstuk over de procedure die zo zal worden gevolgd.

Live meekijken kan via NPO Politiek.

'Niet bang voor wat rauwer taalgebruik'

Bosma zegt als voorzitter "geen enkel oordeel" over de inhoud in debatten te willen hebben. "De voorzitter mag vooral geen mening hebben", vindt de PVV'er. Over het taalgebruik in de Kamer, een heikel punt gezien Bosma PVV'er is, zegt hij:

"Ik ben niet zo bang voor wat rauwer taalgebruik, maar schuttingwoorden hou ik niet van. [...] Het is verder zeer persoonlijk wat beledigend is."

Bosma voegde later toe dat hij bij het woord 'nepparlement', door zijn fractievoorzitter Wilders gebezigd, niet zou ingrijpen.

Meer aandacht voor de "eigenstandige rol" van de Kamer wil Bosma verder . Hij wil een Kamer met meer macht. "De leeuw moet vrij het veld in, zijn tanden laten zien". Bosma ziet het als een "erekwestie" op te komen voor de minderheden in de Kamer.

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Gevallen bewindspersonen moeten van @Martinbosma_pvv verantwoording afleggen in de Kamer. "We gaan ze niet afbranden." #Kamervoorzitter

Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Bosma: debat effectiever en korter

PVV'er Martin Bosma begint met een reeks grappen aan zijn beantwoording, maar wordt daarna serieus. Hij zegt te kunnen buigen op veel ervaring en wijst daarbij op het feit dat hij al tien jaar in het presidium zit en dat hij heeft mogen dienen onder twee voorzitters.

Bosma wil als voorzitter "het verhaal zichtbaar maken" in de debatten, "de tegenstelling die er is laten zien". Het kan volgens de PVV-kandidaat "effectiever, korter, flitsender en aantrekkelijker".

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Gevallen bewindspersonen moeten van @Martinbosma_pvv verantwoording afleggen in de Kamer. "We gaan ze niet afbranden." #Kamervoorzitter

Elias wil niet na 23.00 uur vergaderen

Elias wil alleen nog na 23 uur 's avonds doorvergaderen als een meerderheid van de Kamer dat wil, zegt hij nog. Nu is het meestal zo dat debatten dezelfde dag worden afgemaakt, soms tot diep in de nacht.

Onze politiek redacteur Emilie van Outeren zag in het verhaal van Elias impliciete kritiek op de vorige voorzitter Van Miltenburg:

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren @TonElias bekritiseert zijn voorganger Van Miltenburg door op te sommen welke interne kwesties de Kamer de laatste tijd heeft laten liggen

'Uiterste terughoudendheid bij ingrijpen'

Elias ging, net als Van Toorenburg en Arib, in op de vraag op welk moment hij in een debat als Kamervoorzitter zou ingrijpen:

"Ik vind dat de grens ligt daar waar uitlatingen aanzetten tot haat. Hoewel de leden van de Kamer officieel onschendbaar zijn, moet de voorzitter in extreme gevallen iets zeggen of zelfs ingrijpen. Ik wil daarin meer dan uiterste terughoudendheid betrachten, maar die mogelijkheden staan niet voor niks ook in ons regelement van orde."

Elias wil 'echte debat' terug in Kamer

Ton Elias slaat met het oog op de klok zijn inleiding over en begint direct met de beantwoording van de vragen. SP-Kamerlid Van Raak vroeg Elias of hij, die bekendstaat om zijn gepeperde meningen, zijn eigen standpunten als voorzitter wel voor zich zou kunnen houden. Dat kan de VVD'er, denkt hij:

"Een politicus mag meningen hebben, maar die kan hij ook voor zich houden om een debat in goede banen te leiden. [...] Ik maak een groot onderscheid tussen wat ik persoonlijk vind en in die stoel vind ik niks. Of althans, bijna niks."

Elias zei verder het "echte debat" te willen terugkrijgen in de Nederlandse politieke cultuur. Hij hekelt de "rare afkortingen" soms worden gebruikt, net als het vele Engels en de ambtelijke taal. "Dan krijgt je geen debat", aldus de VVD-kandidaat.

Arib krijgt lachers op haar hand

Een lachsalvo ging zojuist door de Kamer toen Arib inging op vragen over haar talenkennis en managementervaring:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Arib over haar Engels: ik ben geen Frans Timmermans, maar ook geen Louis van Gaal. #kamervz

Twitter avatar RoelSchrein Roel Schreinemachers Arib: anderhalf jaar fractiesecretaris PvdA tellen als vijf jaar managementervaring #verkiezing #Kamervoorzitter

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Als het op humor aankomt, verslaat Arib concurrent Van Toorenburg overtuigend. #kamervz @mennodebruyne

'Niet tornen aan vrije meningsuiting'

Arib kreeg eerder vanmiddag veel vragen over wat zij wel en niet in het parlement zal toelaten, aangezien de PvdA-kandidaat eerder zei het gebruik van het woord 'nepparlement' niet te zullen tolereren. Arib benadrukt dat ze het in dat soort gevallen belangrijk vindt "dat ik daar wat van zeg", maar wil niet aan de vrijheid van meningsuiting in de Kamer tornen, zegt ze:

"Dat is een groot goed. Ik zeg misschien: dat had wat rustiger gekund, maar meer niet."

Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Arib: dat ik lastpak ben komt goed van pas

PvdA-kandidaat Khadija Arib heeft nu het woord. Ze noemt het van "grote waarde" dat de positie van minderheden in het parlement wordt beschermd. "De bescherming van minderheden is de essentie van onze democratie", aldus Arib.

Arib bevestigt verhalen in de kranten dat zij soms een "lastpak" is. Dat is een eigenschap die haar als voorzitter goed van pas zou komen, denkt ze, bijvoorbeeld bij het verdedigen van het recht van de Kamer om goed door het kabinet geïnformeerd te worden.

Van Toorenburg grijpt in bij 'rechtstreekse beledigingen'

Van Toorenburg krijgt nog een paar keer de vraag wanneer ze precies zou ingrijpen tijdens een debat. De CDA-kandidaat zegt dat ze op inhoud niet zou ingrijpen, maar dat bij "bedreigingen" of "rechtstreekse beledigingen" voor haar qua vorm wel de grens ligt. Op het specifieke voorbeeld van 'nepparlement', gebruikt door Wilders, wil ze niet ingaan. Dat vindt Van Toorenburg niet correct tegenover ex-voorzitter Van Miltenburg (die niet ingreep en daar veel kritiek op kreeg).

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren @MvanToorenburg wil niet zeggen of zij had ingegrepen toen @geertwilderspvv 'nepparlement' zei. "Maar mijn lat ligt vrij hoog."

'Opkomen voor mensen met wie ik het niet eens ben'

Van Toorenburg (CDA) geeft het volgende antwoord op naar haar zeggen "de leukste vraag" die ze kreeg. Collega Van Raak (SP) vroeg naar de parallellen tussen haar vroegere functie van gevangenisdirecteur en haar mogelijk toekomstige van Kamervoorzitter:

"Ik ben mijn hele leven bezig met het opkomen voor mensen waar ik het niet mee eens ben, dat is iets wat ik vreselijk leuk vind."

Foto ANP / Bart Maat

Foto ANP / Bart Maat

'Niet alleen huis van meerderheden'

In een poging steun te verwerven van de kleine (eenmans)fracties zei Van Toorenburg dat die fracties de ruimte moeten krijgen en dat zij ook hun voorzitter wil zijn:

"Het is hier niet alleen een huis van meerderheden, maar juist ook waarin minderheden een stem hebben."

Van Toorenburg maakte zich eerder niet erg populair bij de kleine fracties door bjvoorbeeld in de Volkskrant over afsplitsingen te zeggen: "Mensen die maar een paar stemmen hebben gehaald bij de verkiezingen krijgen spreekrecht en financiering in de Kamer."

Van Toorenburg: inhoud scherp, maar vorm van belang

CDA'er Van Toorenburg wil geen "grote, meeslepende" veranderingen, benadrukt ze. Het parlement heeft een voorbeeldrol, zegt ze, maar de inhoud mag "heel scherp", aldus Van Toorenburg. "Ik waardeer dat ook, daarin is alle vrijheid." Wel vindt ze de vorm van belang. "Als iemand echt over de schreef gaat en beledigend wordt, zul je daar een opmerking over moeten maken".

Van Toorenburg wil tijdens debatten en daarbuiten heel scherp gaan zitten op de informatievoorziening aan de Kamer. Ze wil dat bewindslieden de Kamer daadwerkelijk antwoord geven tijdens het debat en dat Kamervragen op tijd worden beantwoord.

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Ik twijfel werk woord @MvanToorenburg vaker gebruikt: 'bijzonder' of 'belangrijk' #Kamervoorzitter

Van Toorenburg mag eerst

Het debat gaat verder met de beantwoording door de vier kandidaatvoorzitters. Zij kunnen door de Kamerleden worden geinterrumpeerd voor aanvullende vragen, hoewel debatvoorzitter Van Veldhoven (D66) de interrupties wel kort wil houden. Loting heeft bepaald dat Van Toorenburg (CDA) als eerste mag antwoorden, gevolgd door Arib (PvdA), Elias (VVD) en Bosma (PVV).

Live meekijken kan via NPO Politiek.

Debat geschorst tot 16.10 uur

Als laatsten voerden zojuist ex-VVD'er Johan Houwers en voormalig 50Plus-lid Norbert Klein het woord:

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus De eenmansfractie van de heer Houwers is niet van plan deze zaak even snel af te doen #kamervoorzitter

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus De fractie van de heer Klein wil vandaag graag aandacht vragen voor een vijftal punten. Zoals: de Grondwet art 37, lid 3 #Kamervoorzitter

Het debat is nu geschorst tot 16.10 uur, waarna de kandidaten de gelegenheid krijgen te antwoorden. Wie als eerste mag antwoorden, wordt door loting bepaald.

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Meer vragen aan @khadijaArib dan aan @Martinbosma_pvv over Wilders' kwalificatie 'nepparlement' #Kamervoorzitter

D66: inspraak in presidium vergroten

D66-Kamerlid Kees Verhoeven wil van alle kandidaten weten hoe zij om willen gaan met "krappe coalitiemeerderheden" die nu vaak debatten kunnen blokkeren. Verder wil hij dat de transparantie rond besluiten van het presidium, het dagelijks bestuur van de Kamer, wordt vergroot. Hij vraagt de kandidaten hoe de inspraak en betrokkenheid van de rest vna de Kamer bij het presidium kan worden vergroot.

Verhoeven had net als veel anderen ook persoonlijke vragen voor de kandidaten. Aan Bosma (PVV) vraagt hij of hij de Tweede Kamer een echt parlement vindt en zoniet, waarom hij dan toch voorzitter wil worden.

SP: voorzitter moet boven controverse moment staan

SP'er Ronald van Raak noemt het voorzitterschap van de Kamer "de ergste baan die je als volksvertegenwoordiger kan hebben, want je moet vooral je mond houden". De SP wil een voorzitter die "niet politiek is, boven de partijen staat, en boven de controverse van het moment".

Van Raak stelt de kandidaten ook zeer directe vragen. Aan Arib (PvdA) vraagt hij of ze wel geschikt is aangezien ze geen managementervaring heeft. Aan Elias (VVD) vraagt Van Raak of hij denkt dat hij zijn mening wel voor zich kan houden.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus De enige voor wie Van Raak (SP) geen kritische vragen heeft is @MvanToorenburg #kamervoorzitter

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren En Ronald van Raak is erg kritisch op het presidium. Het dagelijks bestuur van de Kamer waar hij zelf in zit @tomjanmeeus

Henk Krol steunt Bosma, of toch niet?

50Plus-voorman Henk Krol heeft vragen aan alle vier de kandidaten, maar liet eerder op Twitter al doorschemeren dat hij PVV'er Bosma zal steunen:

Twitter avatar HenkKrol Henk Krol Laat de beste Kamervoorzitter winnen. Mocht Bosma zich kandideren, dan geen taboe maar onze stem. Bovendien: hij kan Wilders in toom houden!

VVD: 'fopparlement' of 'rotparlement' wel?

VVD-Kamerlid Tamara van Ark ziet in de kandidaten "vier gedreven en ambitieuze politici die van wanten weten" en ook "vier heel verschillende mensen". Dat is goed volgens Van Ark, want zo heeft de Kamer vandaag wat te kiezen.

Aan PvdA-kandidaat Arib vraagt Van Ark wat zij wel en niet wil toelaten tijdens de debatten, aangezien ze eerder gezegd heeft het gebruik van 'nepparlement' door Wilders niet te zullen tolereren. Van Ark vraagt of "fopparlement" of "rotparlement" dan wel mogen of ook niet.

CDA: pal staan voor informatievoorziening

Het CDA wil "geen fratsen in de Kamer", laat Kamerlid Mona Keijzer weten. De christen-democraten vinden het belangrijk dat de debatten met "inachtneming van respect en fatsoen" gevoerd worden. Keijzer vraagt de kandidaten hoe zij dat willen gaan handhaven.

Ook van belang voor het CDA is dat de nieuwe voorzitter "pal gaat staan" voor de informatievoorziening richting Kamer, die volgens Keijzer al een tijdje ondermaats is.

SGP prijst 'realiteitszin' kandidaten

SGP-Kamerlid Roelof Bisschop noemt het een bijzonder feit dat er een tussentijdse verkiezing van de Kamervoorzitter plaatsvindt. Daardoor zal de nieuwe voorzitter maar ruim een jaar zitten, tenzij er eerder verkiezingen komen door een val van het kabinet. Bisschop prijst de "grote mate van realiteitszin" in de sollicitatiebrieven: hij leest daarin geen al te grote ambities. Maar, zegt Bisschop, wellicht doet de nieuwe voorzitter het wel zo goed dat een herverkiezing er na de volgende Kamerverkiezingen mogelijk is.

Steun 'kleintjes' mogelijk cruciaal

Het woord is nu aan oud-PVV'er Roland van Vliet, die een eenmansfractie vormt. "In mijn fractie is dit een vrije kwestie", grapt hij in het begin van zijn termijn. Toch kunnen de eenlingen vanmiddag wel eens de doorslag gaan geven, denkt ook onze politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet De steun vd afgesplitste fracties (7 zetels) en kleine partijen GL, CU en SGP (12) zou wel eens cruciaal kunnen zijn bij verkiezing #kamervz

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Mn Van Toorenburg heeft hun steun nodig in eerste 2 rondes, maar maakte zich ongeliefd met neerbuigende taal over afsplitsingen. #kamervz

ChristenUnie: sterke groei onparlementair taalgebruik

ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind vraagt aan PVV-kandidaat Bosma hoe hij aankijkt tegen de omgangsvormen in de Kamer. Voordewind betreurt het dat er de afgelopen jaren zijns inziens sprake is geweest van een "sterke groei van onparlementair taalgebruik".

Aan Van Toorenburg (CDA) vraagt Voordewind wat voor gevolgen het heeft dat zij volgens haar sollicitatiebrief soms "nogal direct" kan zijn. Van Arib wil hij weten wat zij precies bedoelt met haar ambitie het debat in het parlement te "verlevendigen".

PvdA: hoeder democratische spelregels

PvdA-Kamerlid Attje Kuiken begint met het benadrukken van het belang van de functie van Kamervoorzitter. Ze spreekt van een "boegbeeld voor Nederland" en "de hoeder van onze democratische spelregels".

Van Bosma (PVV) wil Kuiken waarom hij voorzitter wil worden van een parlement waar hij en zijn partij zich "minachtend" over hebben uitgelaten. Aan Van Toorenburg (CDA) vraagt ze waarom zij een betere kandidaat is voor het leiden van vergaderingen dan de andere drie, terwijl zij daarmee als enige geen ervaring heeft.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus PvdA wil van @khadijaArib weten wat zij 'aan zichzelf' kan verbeteren #kamervoorzitter

Kleine fracties aan het woord

Het woord is nu aan de woordvoerders van een aantal kleine fracties. Frank Wassenberg van de Partij voor de Dieren wil weten hoe de kandidaten willen omgaan met de geheimhouding van de Prinsjesdagstukken, die de afgelopen jaren steeds voortijdig uitlekken. Tunahan Kuzu van tweemansfractie Denk hoopt niet geheel verrassend dat de nieuwe voorzitter rekening wil houden met de positie en rechten van kleine fracties. Ook wil hij van de kandidaten waar volgens hen de grens ligt "tussen de vrijheid van meningsuiting en fatsoen". Kuzu zegt verder dat PVV-kandidaat Bosma een "prettige, bekwame, neutrale indruk" maakt:

"De grote vraag is hoe hij zal omgaan met de uitspraken van zijn eigen voorman (Wilders)."

Louis Bontes van VoorNederland (VNL) is in het begin van zijn inbreng direct duidelijk over de kandidaten. "Het is vier keer niks."

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Liefde onder (oud-)PVV'ers: @Louis_Bontes vindt dat @Martinbosma_pvv 'gekleurde, nare trekjes' heeft

In beeld: de kandidaten in Vak K

Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Van links naar rechts: Ton Elias (VVD), Khadija Arib (PvdA), Madeleine van Toorenburg (CDA) en Martin Bosma (PVV) tijdens het debat met de kandidaten voor het voorzitterschap van de Tweede Kamer. Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

PVV richt pijlen op Arib

PVV'er Sietse Fritsma vindt dat de vrijheid van meningsuiting in de Tweede Kamer niet mag worden aangetast. "Mijn fractie moet de ruimte hebben om het woord 'nepparlement' te gebruiken." Fritsma vraagt met name aan PvdA-kandidaat Arib hoe zij met de vrijheid van meningsuiting wil omgaan, aangezien Arib heeft aangegeven het woord 'nepparlement' (eerder door Wilders gebruikt) niet te zullen tolereren.

Fritsma herhaalt de bezwaren die de PVV heeft tegen het dubbele paspoort van Khadija Arib. De PvdA-kandidaat heeft ook een Marokkaans paspoort, wat haar volgens de PVV een probleem met loyaliteit kan geven.

GroenLinks: voorzitter moet garant staan voor kwaliteit debat

Het debat is begonnen met de inbreng van GroenLinks-Kamerlid Liesbeth van Tongeren. Zij noemt het voorzitterschap "een eervol ambacht" en stelt "hoge eisen" aan het voorzitterschap. De voorzitter moet volgens Van Tongeren "garant staan voor de kwaliteit van het politieke debat". GroenLinks wil van alle kandidaten weten hoe zij de debatten willen gaan leiden. Van Tongeren vindt het ook van belang dat de Kamer toegankelijker wordt voor het publiek en dat het geluid van minderheden gehoord blijft worden.

Van Tongeren stelde ook persoonlijke vragen aan de kandidaten. Van Van Toorenburg (CDA) wil ze weten of zij verschil ziet tussen het voorzitterschap van de Kamer en het leiden van de parlementaire enqûeteocmmissie naar de Fyra. Aan Bosma (PVV) vraagt ze of hij een "verbindend" voorzitter wil en kan zijn, terwijl zijn partij zo omstreden is.

Live meekijken kan via NPO Politiek.

Geen uitgesproken favoriet

Het is erg moeilijk te voorspellen wie de voorzittersverkiezing vanmiddag gaat winnen. Tot dit weekend leek dat een overzichtelijke tweestrijd te worden, tussen een Kamerlid van de coalitie (PvdA’er Khadija Arib) en eentje van de oppositie (CDA’er Madeleine van Toorenburg). Maar nu ook VVD’er Ton Elias en PVV’er Martin Bosma zich hebben gemeld als aspirant-voorzitter, heeft de race een onvoorspelbare uitkomst gekregen, schreven onze politiek redacteuren Thijs Niemantsverdriet en Emilie van Outeren vanochtend in nrc.next:

Deze onzekerheid wordt versterkt doordat bij de anonieme, schriftelijke stemming geen fractiediscipline kan worden opgelegd. Kandidaten weten zelfs niet zeker of ze op steun van hun eigen fractie kunnen rekenen. D66, SP, ChristenUnie, GroenLinks en SGP hebben zich niet voor één kandidaat uitgesproken. Verschillende parlementariërs hebben aangegeven blanco te stemmen; zij pruimen geen enkele kandidaat. Bovendien kunnen Kamerleden, door niet op een van de kandidaten maar op een ander zittend Kamerlid te stemmen, zelf een nieuwe gegadigde nomineren.

Van Veldhoven (D66) leidt debat

D66-Kamerlid Stientje van Veldhoven zit het debat voor. Na het opstappen van Anouchka van Miltenburg (VVD) werd PvdA'er Khadija Arib waarnemend voorzitter, maar zij is kandidaat en zit dus zometeen in Vak K. Twee andere ondervoorzitters, Bosma (PVV) en Elias (VVD), zijn ook kandidaat. Van Veldhoven zit het debat voor omdat zij net als Arib, Bosma en Elias lid is van het presidium, het dagelijks bestuur van de Kamer.

Foto ANP / Bart Maat

Foto ANP / Bart Maat

De sprekerslijst

Alle fracties in de Kamer krijgen straks de gelegenheid hun mening te geven over de kandidaten en hen vragen te stellen. Hieronder een overzicht van de spreektijden per partij en wie namens de partijen het woord voert:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Wat gaan deze Kamerleden in hemelsnaam allemaal vragen aan de kandidaat-Kamervoorzitters? Wat hun hobby's zijn? https://t.co/eLxkxMQyfT

Debat begint 13.45 uur

Woensdagmiddag (vanaf 13.45 uur) debatteert de Tweede Kamer over wie de nieuwe voorzitter van het parlement moet worden. Na het debat volgt de stemming. Er zijn vier kandidaten: Khadija Arib (PvdA), Martin Bosma (PVV), Ton Elias (VVD) en Madeleine van Toorenburg (CDA). Zij zullen worden bevraagd door de Kamer en krijgen de gelegenheid hun kandidaatstelling toe te lichten. Naar verwachting weten we eind middag wie de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer is. Meer over het debat en de procedures in ons uitlegstuk.