Brussel neemt eerste stappen tegen Polen

De Europese Commissie dwingt Warschau tot een dialoog over omstreden benoemingen in de rechterlijke macht en een nieuwe mediawet.

Eurocommissaris Timmermans tijdens zijn persconferentie in Brussel. Foto: Yves Herman / Reuters

De Europese Unie heeft woensdag aangekondigd het zogenaamde ‘rule of law’-mechanisme in werking te stellen tegen lidstaat Polen. Eurocommissaris Timmermans (Fundamentele Rechten) maakte dit woensdag bekend in Brussel. Het is een reactie op een aantal omstreden benoemingen in de Poolse rechterlijke macht en de staatsmedia en een nieuwe mediawet.

Het in werking stellen van het ‘rule of law’-mechanisme houdt in dat de Europese Commissie met de regering in Warschau in gesprek gaat over de ontwikkelingen. Polen wordt zo gedwongen om te reageren op de zorgen van Timmermans. Eerst krijgt Warschau een ‘opinie’ uit Brussel, vervolgens een ‘aanbeveling’. Daarna kunnen alsnog sancties volgen.

Als beide partijen er niet uitkomen, kan de Europese Commissie Polen voor de rechter slepen, die een boete kan opleggen. Ook kan Polen stemrecht worden ontnomen, al geldt dit als een zeer extreme en onwaarschijnlijke optie. Timmermans benadrukte echter dat het mechanisme in werking wordt gesteld om een dialoog tot stand te brengen over de werking van de rechterlijke macht in Polen, niet om Polen te straffen.

“We starten deze procedure met als doel om dit op te lossen, niet om met een beschuldigende vinger te wijzen. We willen hier op een rationele manier met elkaar over spreken.”

‘Uitspraken Timmermans tegenstrijdig’

In een reactie tegen persbureau Reuters noemde de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Witold Waszczykowski de uitspraken van Timmermans “tegenstrijdig”.

“We zien de brief van de Commissie graag tegemoet. Timmermans’ uitspraken waren tegenstrijdig. Aan de ene kant sprak hij over de noodzaak van dialoog, aan de andere kant komt hij met deze procedure.”

Volgens de Poolse minister heeft de Commissie onder Europese verdragen niets te zeggen over de Poolse mediawet. Hij liet weten dat de gesprekken waarschijnlijk maanden zullen duren.

Brusselse zorgen om omstreden benoemingen

De conservatief-nationalistische Poolse regering ligt sinds haar beëdiging vorig najaar in de clinch met Brussel. Regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) drukte in rap tempo een aantal omstreden benoemingen door in de Poolse staatsmedia en in de rechterlijke macht. Ook werd een nieuwe mediawet door het parlement aangenomen, die de journalistieke vrijheid aan banden legt.

De ontwikkelingen zijn een uitdaging voor Timmermans, die er als eurocommissaris van Fundamentele Rechten voor moet waken dat de rechtsstaat in Polen aan Europeese standaarden blijft voldoen. Hij stuurde er twee brieven over naar Warschau, maar werd dinsdag tot “terughoudendheid” gemaand door de Poolse minister van Justitie Ziobro.

In ongekend felle bewoordingen werd Timmermans een “gebrek aan kennis van de feitelijke ontwikkelingen” verweten. Ook zou Timmermans volgens de Poolse minister handelen vanuit een “linkse overtuiging” en zo de “soevereiniteit van de Poolse republiek” onder druk willen zetten.

Het ‘rule of law’-mechanisme werd in 2014 gecreëerd, toen er bezorgdheid ontstond om autoritaire hervormingen in Hongarije. Het mechanisme werkt als een diplomatieke overbrugging tussen niets doen, en meteen overgaan tot paardenmiddelen als sancties of het ontnemen van stemrecht.