Vandaag verkiezing Kamervoorzitter. Hoe werkt dat eigenlijk?

Van een plotselinge vijfde kandidaat tot loting: bij de verkiezing van de Kamervoorzitter vanmiddag is van alles mogelijk.

Khadija Arib, kandidaat-Kamervoorzitter namens de PvdA-fractie. Foto ANP / Bart Maat

Vandaag kiezen de 150 leden uit van de Tweede Kamer uit hun midden een nieuwe voorzitter. Hij of zij wordt degene die de meeste en spannendste plenaire debatten mag voorzitten, leiding geeft aan de honderden ambtenaren die voor de Kamer werken en namens het parlement nationale en internationale uitjes en plichtplegingen aflegt. Er spelen politieke overwegingen mee bij de verkiezing, maar het is ook een populariteitswedstrijd. Welke partij en welke persoon wordt het ambt gegund?

De stemming van vanmiddag is schriftelijk en anoniem. Dat betekent dat Kamerleden makkelijk anders kunnen stemmen dan hun fractievoorzitter van hen verlangt. Bij verschillende fracties is het zelfs een ‘vrije kwestie’, wat de uitslag des te onvoorspelbaarder maakt. De procedure is in ieder geval alsvolgt:

  • Kamerlid Stientje van Veldhoven (D66) zal vanaf 13.45 uur de vergadering in de plenaire zaal voorzitten. Daarin mogen de vier kandidaten – Khadija Arib (PvdA), Martin Bosma (PVV), Ton Elias (VVD) en Madeleine van Toorenburg (CDA) – hun sollicitatie toelichten en worden zij ondervraagd. Daarna volgt, eventueel na overleg in verschillende fracties, de stemming. Ieder Kamerlid moet de naam van zijn of haar voorkeurskandidaat op een briefje schrijven. Vier Kamerleden worden aangewezen als stembureau en tellen de stemmen.
  • Als er in de eerste ronde geen kandidaat is met een absolute meerderheid van de stemmen (en dat is bijzonder waarschijnlijk), wordt in een tweede ronde gestemd met dezelfde kandidaten. Kamerleden kunnen dan beslissen strategischer te stemmen dan ze in de eerste ronde hebben gedaan. De twee kandidaten met de meeste stemmen gaan dan door naar een derde ronde om te beslissen wie wint. Mits vrijwel iedereen stemt op één van de officiële kandidaten. Want het kan ook ingewikkelder worden.
  • Kamerleden zijn niet verplicht de naam van één van de vier kandidaten op hun stembriefje te schrijven. Het is ook mogelijk om blanco te stemmen – verschillende politici hebben aangegeven geen van de kandidaten te pruimen.
    Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet De heren van VNL stemmen morgen blanco - ze vinden de kandidaten 4x niks. Maakt de verkiezing van de #Kamervoorzitter nóg onvoorspelbaarder

    Het staat de Kamerleden ze ook vrij de naam van elk zittend Kamerlid te noteren. Het is dus mogelijk dat er Kamerleden zijn die tóch op Roos Vermeij (PvdA) stemmen. Verschillende partijen, waaronder de VVD, hebben de PvdA laten weten dat zij wel op steun zou kunnen rekenen en Khadija Arib niet. Als hierdoor de facto een vijfde kandidaat ontstaat, komt er nog een derde ronde met vier kandidaten, waarbij niet meer op anderen gestemd mag worden (of die stemmen in ieder geval niet geldig zijn). Als meer Kamerleden dwars voor Vermeij kiezen, kan zij bijvoorbeeld meer stemmen halen dan Martin Bosma en door gaan na een volgende ronde. Of ze het nu wil of niet. Al kan natuurlijk niemand gedwongen worden om Kamervoorzitter te worden.

    Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Op elk zittend Kamerlid kan gestemd worden, kandidaat of niet. Dus wat weerhoudt @HalbeZijlstra en @VVD van kiezen voor @roosvermeij?
  • In theorie is van alles mogelijk. Zo kan een laatste ronde tussen twee kandidaten ook in een gelijk spel eindigen. Als beide overgebleven kandidaten precies evenveel stemmen krijgen, beslist het lot. Uit de stembus zal dan één briefje worden getrokken, de persoon wiens naam daarop staat, is dan de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer.