Column

NOS: Hoe Bowie uit de kast kwam als hetero

Wende zingt ‘Heroes’ in Bowie-hommage DWDD.

Tegen het einde van de documentaire David Bowie: Five Years (VPRO) verscheen een titel bovenin beeld met de tekst: „Hij Is Een Zij vervalt”. Bedoeld werd dat de herhaling van het programma van Arie Boomsma met jonge transgenders vervangen werd door de tweede herhaling van een BBC-programma uit 2013 over de net overleden, als rockzanger vermomde kunstenaar, die zowel een hij als een zij als een marsman had kunnen zijn. Terecht, om meerdere redenen.

Wil lineaire televisie nog een toekomst hebben, dan is het noodzakelijk actueel te zijn, liefst zo veel mogelijk live. Maanden eerder opgenomen spelprogramma's of eindeloze herhalingen van programma's die je ook online kunt bekijken, daarvoor zal op termijn niemand zijn toestel meer aanzetten. Maar een relevante, door het nieuws gedicteerde greep uit het archief kan juist wel zinvol zijn.

David Bowie: Five Years, op hetzelfde moment ook herhaald door Canvas, biedt precies die achtergrondinformatie over cruciale periodes uit Bowies muzikale loopbaan, die je op zo'n avond wilt horen. Sleuteluitspraak, van de hoofdpersoon: „Ik ben geen rockster, maar iemand die rock-'n-roll gebruikt om zijn boodschap mee over te brengen.”

Sommige van de talloze mensen die van Bowie hadden geleerd dat je kunt zijn wie je maar wilt zijn, of om andere redenen door het levende kunstwerk Bowie geraakt waren, getuigden in de loop van de avond met overtuiging. Theaterregisseur Ivo van Hove en Toppop-presentator Ad Visser kwamen het vaakst aan het woord. De emotie van Van Hove in De Wereld Draait Door droeg aanzienlijk bij aan de kwaliteit van de speciale herdenkingsuitzending. Hoogtepunt vond ik de intelligente, door de ziel snijdende herinterpretatie van Heroes door zangeres Wende.

Er was ook een dieptepunt. Patricia Paay, ook zangeres begin jaren 70, kreeg de kans uit te weiden over een one night stand met het fenomeen na het Grand Gala du Disque 1973 en die te framen als episode in een jarenlange vriendschap. Ongeacht de vraag of dat verhaal klopt, is het juist niet wat je daags na Bowies overlijden wilt horen.

Het op een na beste item van de avond zat in Van Liempt Live (RTL Z), met popjournalist Barend Toet, radiomaker Erik de Zwart en vooral modeontwerper Hans Ubbink. Die noemde de dood van Bowie misschien wel ingrijpender dan die van zijn eigen ouders, omdat Bowie bijna een halve eeuw door zijn werk duiding had gegeven aan het leven van anderen.

Het ergst vond ik de „cultuurverslaggevers”: Vanessa Lamsvelt wist in EénVandaag dat de kenners het al wel hadden zien aankomen, sinds die hartaanval in 2004. En de gotspe van de dag meldde Peer Ulijn in het Achtuurjournaal: „Uiteindelijk komt hij uit de kast als hetero.” Het naadje van de kous, goed dat Peer tot op de bodem heeft uitgezocht wat de mens achter de kunstenaar in werkelijkheid was. Werkelijk?