Column

Niets blijft gelukkig van begin tot eind

Je leest het de laatste tijd nogal eens: dat wij een maatschappij hebben waarin lijden taboe is. Dat wij denken dat we in leven zijn om zo veel mogelijk te genieten en zo min mogelijk te lijden. Dat lijden ons zinloos voorkomt. En daardoor, ja, daardoor. Daardoor zijn wij verwende wezens geworden die pillen eisen om per onmiddellijk te kunnen sterven als we niet genieten.

Om een of andere reden spreekt me dat altijd aan. Die hysterische behoefte om te ‘genieten’ bevalt me weinig. Het hele woord genieten is erdoor bedorven. We zijn niet op de wereld om te genieten of om ‘leuke dingen te doen’ mopper ik dan in mijzelf.

Niet omdat ik nergens van wil genieten, tuurlijk wel. Maar al dat genieten en leuke dingen doen, klinkt zo enorm naar tijdverdrijf. En ik wil de tijd niet verdrijven maar hem besteden. Zo goed mogelijk.

Maar even los daarvan: is lijden dan wel zinvol?

Hm. Die vraag is altijd beantwoord met varianten op de bewering dat lijden louterend zou werken. Sommig lijden kan inderdaad inzichten verschaffen, in ons zelf, in de wereld. Al zijn er ruimschoots genoeg inzichten waar een mens liever van verschoond zou willen blijven. Er bestaan veel vormen van lijden die iemand op geen enkele manier ‘beter’ maken. Integendeel. We weten maar al te goed dat mensen onherstelbaar beschadigd kunnen raken.

Maar misschien is dat ook de verkeerde vraag. Hoeft lijden niet ‘zinvol’ te zijn in tegenstelling tot ‘zinloos’. We hoeven alleen maar te aanvaarden dat lijden óók bij het leven hoort. „Niets/ blijft er op aarde van begin tot eind gelukkig”, schreef Euripides al. Alle mensen hebben dat altijd geweten.

En ‘wij’ dan, wie die wij ook precies zijn, zouden wij echt verleerd hebben dat lijden bij het leven hoort? Wat lijden in dit verband dan ook precies mag zijn – tegenslag, teleurstelling, pijn, moeilijkheden.

Vorige week werd in deze krant nog een arts geciteerd die vond dat de mensen wel erg makkelijk om euthanasie vragen: „Rimpels? Botox! Grijze haren? Verven! Overal moet een oplossing voor zijn. In onze opgeflufte Facebook-maatschappij lijkt er geen ruimte voor normale aftakeling, tegenslag en lijden.”

Toch is het de vraag of dat nu zo is. Het is wat we zien op de televisie en op Facebook. Maar is het in het echt ook zo? Ik ken zelf niemand die botox gebruikt. Wel vrouwen die hun haar verven, maar ik zou niet inzien waarom dat niet zou mogen. Ze willen er gewoon een beetje minder moe en oud uit zien. Je kunt het een gebrek aan acceptatie van het ouder worden noemen, maar ook verzorging. Ik vind het vaak opmerkelijk hoe blijmoedig mensen met tegenslag en aftakeling om gaan. Niet klagen maar dragen. Of zijn dat oude mensen met een oudere mentaliteit?

Aan veel pijn en ongemak, dat weten we ook allemaal, leer je wel wennen. Dingen die eerst onoverkomelijk lijken, worden na een poosje draaglijk.

Soms worden ze in de loop van jaren te verdragen, niet meer dan dat, maar dat is dan toch gewonnen.

Zulke algemene uitspraken bedoelen natuurlijk ook niet geïllustreerd of tegengesproken te worden met allemaal losse gevallen. Ze bedoelen iets te zeggen over een mentaliteit, een manier om tegen het leven aan te kijken: als we aftakeling, tegenslag en lijden niet accepteren, accepteren we in feite het leven niet. Omdat ze er onlosmakelijk mee verbonden zijn.

Soms denk ik aan een Griekse ontstaansmythe die vertelt dat de wereld begon met de Godin van Alle Dingen. Dus echt: alle.