Lage olieprijs slecht nieuws voor Poetin

2015 was een beroerd jaar voor de Russische economie. De dalende olieprijs zorgt voor meer problemen.

Winkelend publiek in Moskou. Gemiddeld gingen Russen er het afgelopen jaar qua inkomen 10 procent op achteruit. Foto Andrey Rudakov / Bloomberg

Vladimir Poetin heeft een dikke onvoldoende gekregen. Eind vorige maand vroeg financieel persbureau Bloomberg dertig analisten de Russische president een rapportcijfer te geven voor het bestrijden van de economische crisis in zijn land. Bijna eenderde gaf hem een ‘F’ – het laagst mogelijke cijfer. Ongeveer de helft van de economen gaf Poetin een ‘D’ of een ‘C’ – onvoldoende tot zeer matig.

2015 was een uitermate beroerd jaar voor de Russische economie. Volgens recente cijfers van de Wereldbank was er in het afgelopen jaar sprake van 3,8 procent krimp.

Grootste boosdoener is de gekelderde olieprijs, waar de Russische economie zo sterk van afhankelijk is. Maar Poetin heeft de zaken beslist erger gemaakt, zo vinden de economen. „De economische problemen zijn versterkt door de internationale sancties die Rusland over zich heen kreeg als gevolg van zijn Oekraïnebeleid”, zegt Nerijus Maciulis, hoofdeconoom bij Swedbank AB in Litouwen.

Zelf ziet de Russische president licht aan het einde van de tunnel. Tijdens zijn jaarlijkse grote persconferentie, op 17 december, zei Poetin nog dat de piek van de crisis achter de rug is. Volgens de laatste raming van de Wereldbank krimpt de Russische economie dit jaar nog slechts licht, met 0,7 procent. Dezelfde conclusie trekken 32 Russische analisten, die werden ondervraagd door de financiële website RBK. Het gemiddelde van de voorspellingen komt uit op - 0,2.

Achterhaald

Maar dan moeten er geen grote ongelukken gebeuren met de olieprijs. De door RBK ondervraagde economen gingen er nog van uit dat de gemiddelde olieprijs per vat volgend jaar rond de 50 dollar per vat zal liggen. Maar die werkelijkheid lijkt achterhaald. Na de ineenstorting van de Chinese beurs afgelopen donderdag zakte de olieprijs naar niveaus die de wereld al ruim tien jaar niet heeft gezien. Een vat Brent Noordzeeolie kostte vrijdagmiddag iets meer dan 34 dollar. Dat is onder het ‘risicoscenario’ van de Russische Centrale Bank, dat uitgaat van 35 dollar per vat.

De afgelopen jaren heeft BRIC-land Rusland kunnen meeliften met de ongebreidelde groei in China. Maar de vraag is hoelang nog. „In het geval van een ernstige afkoeling van de Chinese economie en een vermindering van de vraag naar grondstoffen”, zo zei president Elvira Nabioellina van de Russische Centrale Bank, duikt de olieprijs onder de 40 dollar en komt de economie volgend jaar in een ‘stress-scenario’ terecht.

In zo’n scenario krimpt de economie met 2 à 3 procent, blijft de inflatie hoog en lopen de inkomens van de Russische bevolking verder terug.

Draconische renteverhoging

Met de olieprijs kelderde deze week ook de Russische nationale munt. Afgelopen donderdag kostte een dollar meer dan 75 en een euro meer dan 80 roebel. Dat was voor het eerst sinds december 2014, toen een totale ineenstorting van de Russische munt aanstaande leek. Alleen dankzij massieve steunoperaties en een draconische renteverhoging tot 17 procent wist de Russische Centrale Bank de roebel toen overeind te houden.

De Russische regering lijkt ondertussen traag te reageren op de economische rampspoed. Afgelopen voorjaar kwam het Kremlin met een aangepaste begroting voor 2015, waarin niet meer werd gewerkt met een gemiddelde olieprijs van rond de 100 dollar, maar nog slechts met de helft. Maar ook 50 dollar is waarschijnlijk te optimistisch, zo liet minister van Economische Zaken Oeljoekajev doorschemeren, en waarschijnlijk moet de begroting opnieuw worden bijgesteld.

De zorgen worden gedeeld door minister van Financiën Siloeanov, die volgens de Russische krant Kommersant achter de schermen tevergeefs aandrong op het uitwerken van scenario’s van 30 en zelfs 20 dollar per vat. Maar dat gebeurde niet. In de afgelopen weken leek de Russische regering vooral druk met het uitwerken van economische sancties tegen Turkije, vanwege het neerhalen van een Russische jachtbommenwerper door Turkse F-16’s. Op 1 januari maakte premier Medvedev een lijst met sectoren bekend waarin het de Turken wordt verboden nog langer zaken te doen in Rusland. Die dag zijn de sancties tegen de EU uitgebreid met Oekraïne, nadat de vrijhandelszone met dat land al in december was opgezegd.

De maatregelen van het Kremlin treffen niet alleen de boze buitenwereld, maar vooral ook de eigen economie. Russische bedrijven (vooral in de energiesector) hebben het toch al zwaar vanwege de westerse sancties, en de Russische embargo’s drijven de prijzen van producten in de winkels op. In het afgelopen jaar bedroeg de inflatie in Rusland 13 procent. Het reële verlies aan inkomen voor de Russische burgers lag gemiddeld rond de 10 procent. Voor 2016 ligt een verdere welvaartsdaling voor de Russen in het verschiet – ook voor degenen die hun baan dit jaar weten te behouden.

    • Steven Derix