Dit zijn de zeven grote kwesties van het nieuwe politieke jaar

Na drie weken kerstreces gaat ook politiek Den Haag deze week weer aan de slag. De coalitie wacht zeker een half dozijn lastige dossiers – de vluchtelingen voorop.

Kwestie nummer één voor Rutte: vluchtelingen. Zoals in deze noodopvang. Foto Flip Franssen

Eerst de vluchtelingen, dan een hele tijd niets. Dat is samengevat de prioriteitenlijst van politiek Den Haag ongeveer, de komende maanden. Dinsdag begint de Tweede Kamer weer met vergaderen, na drie weken kerstreces. Dit zijn de grote topics van dit voorjaar – en de lastigste kwesties voor de coalitie.  

1. De vluchtelingen die naar Nederland komen

Explicieter kan niet. Premier Mark Rutte (VVD) zei vorige week dat „de toestroom van vluchtelingen naar beneden móét”. Zondagmiddag bij tv-programma Buitenhof verbond hij er een deadline aan: het moet dit voorjaar nog.

Electoraal is het voor beide coalitiepartijen cruciaal dat de instroom van het aantal asielzoekers beheersbaar wordt. Maar hoe dat moet? In deze crisis is niets uit te sluiten, zeggen ze binnen de coalitie. Juist die immensiteit van het probleem biedt de VVD en PvdA ook de vrijheid om het makkelijker eens te worden over een oplossing: er moet íéts gebeuren. 

Afgelopen weken kondigden Zweden, Noorwegen en Denemarken al grenscontroles aan, dus de eerste zou Nederland daarmee niet zijn. Al is de lijst vragen lang: hoe moet dat er praktisch uitzien, wat moet het kosten en hoe groot zou de schade aan de Nederlandse economie zijn – denk aan de transportsector? 

Ook ‘mini-Schengen’ is een optie: samen met België, Duitsland en nog enkele andere landen de eigen grenzen controleren. Nederland is dit half jaar voorzitter van de Europese Unie – dat maakt deze laatste optie onwaarschijnlijker. Logischer is dat het kabinet de nadruk legt op gezamenlijke Europese grensbewaking en op ingrijpen dáár waar de mensen Europa binnenkomen, dus via Turkije naar Griekenland.

2. De vluchtelingen die hier al zijn

Hoewel de aantallen asielaanvragen iets lager zijn nu het winter is, blijft de beschikbaarheid van opvang prioriteit. In 2015 deden 59.100 mensen een verzoek om asiel, voor dit jaar ligt de verwachting ook rond dat aantal. Gemeenten en provincies moeten leveren; vóór 1 februari moet elke provincie al noodopvang voor 2.500 mensen hebben geregeld. Ondertussen is het natuurlijk, zeggen coalitie én oppositie, hopen dat grote incidenten zoals ‘Keulen’ in Nederland uitblijven. 

Rond het beleid voor asielzoekers die hier al zijn, is makkelijker profileringsruimte voor de coalitie te vinden dan bij het internationale perspectief. De PvdA zal meer op integratie en (taal)onderwijs hameren. De VVD zal meer de tijdelijkheid van hun verblijfsvergunning benadrukken, of de soberheid van de opvang. Beide zien het belang in van integratie en werk – vluchtelingen in de bijstand kosten de overheid immers alleen maar geld. Werk toestaan aan mensen die nog in procedure zitten, is voor beide partijen (nog) een no go.

3. Op zoek naar Het Eigen Profiel

Op andere terreinen – denk onder meer aan werk, natuur en klimaat – zullen VVD en PvdA meer afstand van elkaar nemen, met nog maximaal veertien maanden te gaan tot nieuwe Tweede Kamerverkiezingen. Afgelopen weken zag je deze beweging al in kleine dingen.

Vicepremier Asscher (Sociale Zaken, PvdA) zei te gaan onderzoeken of hij werkgevers kan verplichten een vast percentage van hun loonkosten voor scholing te reserveren. Hoeft niet van de VVD. En de PvdA keerde zich tegen het plan van minister Melanie Schultz (Infrastructuur en Milieu, VVD) om bebouwing in de duinen makkelijker te maken. Goed voor de economie, dacht de VVD. Zonde van de natuur, vindt de PvdA. 

4. Even geen dealtjes meer

Het kabinet hoeft, en dat is nieuw, komende maanden géén afspraken met de oppositie te maken om ook in de senaat zeker te zijn van een meerderheid. Het biedt de partijen die vaak met het kabinet onderhandelden – D66, ChristenUnie – net dat tikje méér vrijheid een hard oppositiegeluid te laten horen dan ze normaal voelden. Dat komt mooi uit in een pre-verkiezingsjaar. In de beeldvorming zullen debatten snel neerkomen op twee tegen veertien.

5. Alle pijlen op Justitie

Neem het ministerie van Veiligheid en Justitie: daar had de oppositie zich al langer in vastgebeten en dat zeurt voorlopig door. Minister Ard van der Steur (VVD) sloot 2015 af in de wetenschap dat de Tweede Kamer hem met argusogen volgt, na het debat over de ‘Teevendeal’.

Nu al dient zich een nieuw probleem aan. Patholoog-anatoom George Maat werd vorig jaar ontslagen vanwege een vermeende ongepaste lezing over MH17. Hij kreeg inzage in de onderzoeken naar zijn functioneren, maakte die publiek en wat bleek: de minister stuurde hem weg zonder inzage in de feiten. In de rapporten staat het advies Maat te rehabiliteren. Afgelopen vrijdag dienden zes oppositiepartijen een lijst kritische vragen voor Van der Steur in, graag nog deze week te beantwoorden. Ze leren het ook nóóít op dat ministerie, denken ze bij de oppositie.    

6. Het referendum over Oekraïne

Bijna alle partijen zien het referendum over de ratificatie van het Europese associatieverdrag met Oekraïne op 6 april als mooie warming up voor verkiezingen. De flankpartijen ruiken hun kans. Een ‘nee’ brengt het kabinet in de penarie. Wettelijk gezien hoeft de regering zich dan alleen opnieuw te beraden. Maar een negatieve uitspraak negeren, is dát naar het volk luisteren?

7. Overige kwesties en affaires

„De Haagse sloopmachine slóópt mensen. Dat gedoe wordt erger”, zei Samsom eind december in het Nederlands Dagblad. Affaires rond personen dienen zich standaard aan. Binnenkort moeten de conclusies uit het onderzoek naar het lekken uit de commissie-stiekem bekend worden. De Tweede Kamer stelde vorig jaar een onderzoekscommissie in, nadat het Openbaar Ministerie de aangifte van lekken uit die commissie, waarin alle fractievoorzitters zitten, terug bij de Kamer had gelegd. Deadline is 3 februari. Vast staat helemaal niet dát die commissie met één of meer namen naar buiten komt. Maar als het wel gebeurt, is de sloopmachine er klaar voor.