Waarom zijn Persons of the Year 57 jaar?

In lijstjes met machtige mensen prijken vooral vijftigers. Grote kans dat die lijstjes er over een aantal jaar heel anders uitzien. Jonger.

De invloedrijkste mens ter wereld is een grijsaard van 57. Dat is de gemiddelde leeftijd van Time’s Person of the Year. Het Amerikaanse opinieblad verzorgt al sinds 1927 de lijst der lijsten als het gaat om wereldheerschappij en invloedrijke mensen. Laat je de covers van Time als een flipboekje door je vingers gaan, dan zou het verhaal een grijze waas zijn.

57. Als je studeert, doe je er daarna dus nog pakweg 25 jaar over om op de top van de macht te komen. Is dat niet wat lang? De dertiger is op het eerste gezicht toch de ideale machthebber. Al in het bezit van ervaring én innovatief en flexibel, zit nog niet vast in patronen – een risico dat met het verstrijken van de jaren op de loer ligt.

Er staan in de lijst van Time welgeteld drie potente dertigers: Martin Luther King (destijds 34), de Poolse politicus Lech Walesa (38) en Amazon-baas Jeff Bezos (35). Sinds Bezos in 1999 werd verkozen was er maar twee keer iemand jonger dan vijftig: Barack Obama in 2008 (47) en de toen piepjonge Mark Zuckerberg (26) in 2010.

Hoe kan dat?

Het gemakkelijke antwoord is: gebrek aan ervaring. Wijsheid komt met de jaren, enzovoort. Maar het betere antwoord is volgens organisatiepsycholoog Oscar David (1965) „een gebrek aan een netwerk”. David publiceerde vorig jaar Macht!, een studie naar machtsrelaties. „In oude machtsstructuren werken oude wetmatigheden”, zegt hij aan de telefoon. Machtige bedrijven zoals Shell, Philips en Unilever werken hiërarchisch, waardoor het moeilijk is om op jonge leeftijd een toppositie te bemachtigen. De route naar boven is traditioneel een lange klauterpartij. „Je bent afhankelijk van draagvlak, daar heb je een netwerk voor nodig. Dat kost tijd.”

Macht verschuift

Dat is nu aan het veranderen, zegt David. „De Volkskrant publiceert jaarlijks een lijst van de tweehonderd machtigste bestuurders van Nederland. Veel grijze mannen in pakken, van tussen de vijftig en zeventig. Maar ik voorspel dat ook die lijst er over een vijf jaar helemaal anders uitziet.” Jonger, bedoelt David onder meer. De Amerikaanse politiek econoom Will Hutton onderstreept dat in een opiniestuk in The Guardian. „Het wordt steeds duidelijker dat door digitalisering, het internet en de supercomputer de hele industrie zichzelf opnieuw uitvindt, schrijft Hutton. „Dat proces is nog maar net begonnen.” De macht verschuift volgens Hutton in Amerika van de financiële sector naar de wereld van de innovatie. En in die wereld kunnen jonge mensen meer macht veroveren, denkt David.

Als een start-up zoals Facebook ooit was, binnen tien jaar een soort supermacht kan worden, ligt de wereld aan de voeten van een nieuwe generatie.

Nou ja, je moet dit ook niet idealiseren, vindt Janka Stoker, hoogleraar leiderschap aan de Rijksuniversiteit Groningen. „Investeerders gaan er vanuit dat maar één op de tien start-ups daadwerkelijk succesvol wordt.” Ze denkt ook dat mensen nog steeds behoefte hebben aan de ‘ouderwetse’ manier van macht. Voor bijna afgestudeerde economen en bedrijfskundigen zijn grote, hiërarchisch ingerichte bedrijven zoals Shell en Unilever volgens Stoker nog steeds de aantrekkelijkste werkgevers. „De jonge generatie heeft de toekomst, dat is altijd zo geweest. Maar Hillary Clinton wordt misschien wel de eerste vrouwelijke president van Amerika en zij loopt tegen de zeventig. Wij willen mensen met ervaring en levenskennis op hoge posities”, zegt Janka Stoker. „Waardering voor oud is waardering voor ervaring.”

Oog om oog

David legt drie soorten van macht uit. Macht 1.0 is heel basaal. „Oog om oog, tand om tand, zoals je dat in de Middeleeuwen zag. Survival of the fittest. Poetin is de moderne personificatie daarvan.” Macht 2.0 gaat over regels en wat ‘checks and balances‘ wordt genoemd: werknemers moeten zich ten behoeve van een bedrijf aan bepaalde regels houden. Je moet er bijvoorbeeld op een bepaald tijdstip zijn. Managers en leraren oefenen dit soort macht uit. Deze vormen van macht heeft elke leider wel nodig. Wat je nu ziet, is volgens David dat macht 3.0 steeds belangrijker wordt. „Daarin staat de mens centraal, met zijn vermogen om op een dienende manier macht uit te oefenen.” Daarmee bedoelt hij vooral een creërende vorm van macht. Je kunt maken wat je wilt en beginnen waar je zin in hebt. De betekenis van macht is dus ook aan het veranderen: van de poppenspeler die de wereld, of het bedrijf, aanstuurt, naar macht als mogelijkheid voor het individu.

Er is overigens nog iets dat instaat tussen de dertiger van nu en world domination. De dertiger wordt nu soms al aan alle kanten ingehaald door een innovatievere, creatievere twintiger. Hij loopt het risico tussen wal en schip te bungelen en is misschien wel in de verkeerde tijd geboren.