Column

Tunnelvisie. Kent u dat woord?

Gekmakend is het. Waarom leren bestuurders en toezichthouders bij grote bedrijven en organisaties niet de lessen van hun voorgangers? Bij elke verhuizing van de redactie heb ik de acht kloeke, rood-bruin gekafte delen van het onderzoeksrapport van het bankroet (1982) van conglomeraat Ogem in- en uitgepakt. Elke toezichthouder moet zo’n rapport eens lezen: je leert meer van andermans falen dan van juichverhalen over succesbazen.

Ogem (30.000 werknemers) toen is Meavita nu. Bij Meavita werkten 20.000 mensen in verpleeghuis- en thuiszorg. Net als bij Ogem gingen bij Meavita de levensvatbare activiteiten verder. Zo redde men banen. De overheid stak 37 miljoen euro in de doorstart van Meavita.

De volgende overeenkomst: rechtszaken. Ogem en Meavita werden onderzocht op last van de Ondernemingskamer van het Amsterdamse gerechtshof. Bij Ogem namen beleggers het initiatief, bij Meavita, dat een stichting was zonder aandeelhouders, nam vakbond AbvaKabo FNV het voortouw. Beide keren: wanbeleid.

De uitkomsten zijn steeds, kort samengevat: roekeloze fusies, overmoed, intern geruzie, falende commissarissen.

Ogem was ‘maar’ economie, nu voelt de anti-elitestemming intenser. Na de nationalisatie van SNS Reaal begin 2013 werd oud-topman Sjoerd van Keulen het mikpunt van een twitterstorm. Recent balde de woede zich samen over het bijna-bankroet van ROC Leiden door megalomane nieuwbouw. De overheid gaf een geldinjectie van tientallen miljoenen. Een onderzoeksrapport legde de schuld primair bij de leiding van de school.

Bestuurders en commissarissen hebben steevast een verzekering tegen persoonlijke aansprakelijkheid. Maar dat is geen geldautomaat die altijd uitkeert. Je moet je wel aan de voorwaarden van de polis houden. Dus: tijdig premie betalen. En: geen veroordeling wegens laks gedrag. Dan keert de verzekeraar niet uit.

Rechtszaken over persoonlijke aansprakelijkheid zijn notoir complex. De klager moet een duidelijke relatie aantonen tussen het wanbeleid, de bestuurder en/of de toezichthouder en de schade en vervolgens moet de omvang van de schade worden vastgesteld. Vandaar dat men vroeger of later op een schikking uitkomt. Maar de schikking deze week bij woningcorporatie Vestia, waar ex-topman Eric Staal kennelijk 1 miljoen euro betaalde en de zes commissarissen samen 50.000 euro, bevredigt het rechtsgevoel niet. De schade liep in de 2 miljard euro.

Bij Ogem schikte de top van het bedrijf. De inhoud was geheim. Persoonlijke claims bij ROC Leiden? „Als hier geen zaak van gemaakt wordt, wanneer gebeurt het dan wel?”, vroeg hoogleraar Pauline Meurs, die het onderzoek leidde naar ROC Leiden, zich in de Volkskrant af.

Laatste overeenkomst: de Ogem-top telde diverse ex-politici, Meavita had president-commissaris en VVD-senator Loek Hermans. De FNV escaleerde deze week met een nieuwe potentiële schadeclaim, namelijk gemiste inkomsten van ex-werknemers van Meavita.

Hermans trad af als senator, maar werd eind vorig jaar door Commissaris van de Koning Clemens Cornielje (VVD) voorgedragen als waarnemend burgemeester van Zutphen. Alle fractievoorzitters in de gemeenteraad zeiden ja. Zij trokken dat in na een uitbarsting van volkswoede. Met hun aanvankelijke steun gingen zij op dezelfde manier in de fout als de top van Ogem, ROC Leiden en Meavita: zij hadden last van tunnelvisie, groepsdenken en ze hadden geen interne tegenspraak georganiseerd.