Column

Redelijke mensen

God als obsessie van gelovigen, het is vaak geen pretje, maar ongelovigen kunnen er ook wat van. In de week dat het onverwoestbare Charlie Hebdo God als voortvluchtige moordenaar op de voorpagina zette en het Vaticaan op de kast kreeg, kwam D66 met het voorstel om de frase „bij de gratie Gods” bij ondertekening van nieuwe wetten te schrappen. Volgens de indiener van het voorstel, Stientje van Veldhoven, is de verwijzing naar Gods gratie regelrecht in strijd met de scheiding van Kerk en Staat. Het Kamerlid heeft er werk van gemaakt: „Kiezers stemmen op volksvertegenwoordigers, die namens hen wetten maken. Dat wetgevingsproces hoort in onze democratie neutraal te zijn. Maar de ‘gratie Gods’ verbindt dit proces met religie en dat is niet de bedoeling.”

Right between the eyes! Lees het betoog eens rustig en je hebt heel D66 te pakken: verstandig, redelijk, beleefd - en aandoenlijk naïef. Heeft Van Veldhoven niets beters te doen dan een zaak maken van een uitgeholde formule, die sinds lange tijd meer met geschiedenis en cultuur te maken heeft dan met hardcore religie? Denkt ze echt dat de wereld een stukje beter wordt wanneer we een fossiel schrappen waar geen ongelovige van wakker ligt?

Het is een kwestie van niks – dat is precies het probleem. In rustige tijden kan zo’n cosmetisch voorstel nog gelden als een zinnige correctie. Dit zijn geen rustige tijden.

Uit de argumentatie van Van Veldhoven blijkt dat ze het democratisch proces zijn glans wil teruggeven, het ideaal van de vrije volksvertegenwoordiging wil opschonen. Dat ze dit nodig vindt, begrijp ik. De anti-democratische sentimenten jagen door de samenleving, het wantrouwen tegen de politiek viert hoogtij, het geloof in „het systeem” wankelt links en rechts. Wilders’ „nepparlement” vindt weerklank bij mensen die een democratisch tekort bij de bestuurlijke elite ontwaren en tegelijk dromen van hun sterke man.

En zeker, de scheiding tussen Kerk en Staat staat onder druk. God en godsdienst beheersen het debat, de stugge antiwesterse sentimenten van de orthodoxe islam liggen veel mensen als een steen op de maag. Het extremisme van de straat daagt voortdurend uit, fanatisme stelt de democratische instituties op de proef.

En o ja, het dierbare Europa dreigt te imploderen door de vluchtelingencrisis. De gebeurtenissen op oudejaarsavond in Keulen hebben ook de welwillenden ervan doordrongen dat het om een echte crisis gaat, een hondsmoeilijke, brisante, crisis, die met enkel goede bedoelingen niet op te lossen is. Het redelijke humanisme, waar een partij als D66 het product van is, wordt van alle kanten uitgedaagd.

In die context lijkt zo’n voorstel van Van Veldhoven verdacht veel op een gratuit gebaar. Je voelt je er goed bij, maar je hebt er niks aan.

Er was deze week nog een actie van D66 – Kamerleden plaatsen prachtige foto’s van de Hollandse kust op sociale media, de onbebouwde kust die door dit kabinet verpest dreigt te worden. Minister Schultz van Haegen kwam voor het kerstreces met het plan om bebouwing van duin en strand voortaan toe te staan, waardoor Belgische toestanden dreigen te ontstaan; wanneer iedere gemeente zelf mag beslissen of men een graantje van de aanzwellende toeristenstroom wil meepikken, dan weet je wat voor betonnen lelijkheid ons te wachten staat. De PvdA vond het natuurlijk best - totdat er commotie ontstond. Nu is de partij tegen.

Ook ik was ontsteld door het stiekeme plan – het moet tegengehouden worden. Mooi dus, die actie van D66. Maar het plan van Schultz van Haegen komt voort uit een onzalige ideologie die de afgelopen jaren constructief door D66 is ondersteund: de overtuiging dat wanneer de overheid zich zoveel mogelijk terugtrekt uit de samenleving, mensen het onderling perfect gaan regelen. Minder regels - ook aan de kust! Mensen in hun kracht zetten! Bij de liberalen is dat het enige idee dat ze nog hebben. Waarin onderscheidt D66 zich daarvan? Waar staat die partij?

Eerlijk gezegd gaat het me niet om die partij, maar om het wereldbeeld van de beschaafde klasse waar ze de drager van wil zijn. Wat doen redelijke mensen in een steeds onredelijker wordende wereld? Dit is een tijd waarin waarden en overtuigingen getest worden. Sta ervoor, verdedig ze, maak vuile handen, stel bij, geef je fouten toe – maar vlucht niet in de veilige haven van het wezenloze gebaar, van nietszeggende symboolpolitiek.