Column

Nieuwe geheimhouding

S. Montag

Dit jaar is het tien jaar geleden dat Julian Assange zijn Wikileaks oprichtte, een kleine organisatie die bedoeld was om de grootste nationale geheime diensten te ontmaskeren. Dat lukte hem aardig. Bij de Amerikaanse veiligheidsdienst ontstond paniek. Daar werd hij de boosdoener die ervan werd beschuldigd een verkrachting op zijn geweten te hebben. Voor alle zekerheid dook hij onder bij de ambassade van Ecuador in Londen. Hij is nog steeds min of meer op vrije voeten.

In 2013 kwam Edward Snowden in het wereldnieuws. Als voormalig employé van Amerikaanse geheime diensten maakte hij een kolossale hoeveelheid gegevens over hun wereldwijde spionageactiviteiten bekend. Opnieuw stormen van officiële verontwaardiging en Snowden kreeg asiel in Rusland.

Spionage bestaat sinds er naties zijn, want naties raken met elkaar in wedijver en daaruit kan weer een oorlog ontstaan en dan willen de partijen van elkaar weten wat ze van plan zijn. Nederland heeft een historische bijdrage aan de spionage geleverd met Mata Hari, in 1876 in Leeuwarden geboren als Griet Zelle en in 1917 in Vincennes gefusilleerd. Ze werd ervan beschuldigd voor de Duitsers te spioneren. Een drama waarover veel films zijn gemaakt. Spionage is een gevaarlijk maar ook een romantische bedrijf.

Sinds internet tot zijn niet aflatende expansie is gekomen, is het spioneren wezenlijk veranderd. Vrijwel iedereen heeft zijn persoonlijke geheimen. Dat is zo sinds mensenheugenis, maar nu blijken veel mensen daar ook trots op te zijn en dat willen ze de wereld anoniem laten weten. Daar valt geld aan te verdienen en dus komen er websites waarop je zonder het gevaar van identificatie, strikt anoniem je geheim aan de een of andere, algemeen toegankelijke digitale klok kunt hangen. Zo is er een nieuwe eigenschap van het geheim ontstaan. Je kunt er trots op zijn.

Neem zelf de proef: tik op Google ‘geheim’ in en daar komen ze. Mijn geheim, de nummer 1. Topgeheimen.nl. Levensverhalen. Deel jouw topgeheim online met anderen. Verliefd op je buurvrouw. Faalangst. Aan de drank. Homo. Heb een geslachtsziekte. Geheimen van Nederland. Schrijf hier je geheim.

Het is niet meer dan een greep. Aan de ene kant verdedigen we ons tegen digitale indringers door ieder kwartaal ons wachtwoord te veranderen, ons op defensieve diensten te abonneren. Aan de andere kant heeft de digitale bekentenisdrift een nieuw gedrang naar de totale openbaarheid veroorzaakt.

In het predigitale tijdvak werden veel van dergelijke geheimen tot de zonden gerekend. Voor de zondaars had de katholieke kerk een oplossing. Iedere gelovige moest bij de pastoor biechten en na afloop verleende die de absolutie. Hoe dat komt weten we niet maar de kerken raken in deze tijd steeds verder in verval. Biechten kan je nu ook op internet en als je een buitengewoon speciale zonde hebt kun je daarmee anoniem wereldberoemd worden. Dat, zei Andy Warhol in 1968, is de toekomst. Dan heeft iedereen recht op fifteen minutes of fame. Dit nieuwe hoofdstuk in de wereldgeschiedenis is nu bijna aangebroken. En dan krijgen we het wereldkampioenschap met als inzet het best bewaarde geheim.

Toen ik een jaar of tien was begon ik een pijp te roken. Hoe ik aan dat ding en aan de tabak ben gekomen weet ik niet meer. In ieder geval was het roken diep geheim. Op een braak liggend landje achter ons huis had ik een gat gegraven, met een plankje en wat aarde eroverheen. Daarin verstopte ik de pijp en tabak. Na een paar dagen wilde ik weer eens genieten, groef de geheime schat op, stopte de pijp en probeerde de tabak aan te steken. Vergeefs. Door het grondwater was dit genotmiddel te klef geworden om te kunnen branden. Ik merkte dat ik de begeerte verloren had en vergat pijp en tabak. Misschien ligt die pijp daar nog. Binnenkort ga ik de coördinaten op internet zetten.