Lavendel vertelt bijen: rustig, eerst eten

Illustratie Irene Goede

Stel dat je bij darten voortaan maar één pijltje mag gooien. Dat wordt dan een belangrijk pijltje. Gooi je triple 20? Dan heb je waarschijnlijk gewonnen. Of toch naast het bord? Dan ben je af.

In de natuur bestaat de allesbeslissende dartpijl echt. Het is de angel in de kont van de honingbij. De bij kan maar één keer met die angel steken. Daarna gaat ze dood.

Dat zit zo. De scherpe angel is bezaaid met weerhaakjes. Die haakjes zorgen ervoor dat de angel stevig in je huid blijft zitten. De weerhaakjes werken zelfs zo goed dat als de bij wegvliegt, de angel achterblijft. Het achterlijfje van de bij scheurt open en na een paar minuten is de bij dood.

De gifangel is dus een machtig maar gevaarlijk wapen. Als de bij per ongeluk mis prikt, krijgt ze geen tweede kans. Bijen moeten daarom goed afspreken wanneer ze moeten steken. Daarvoor gebruiken ze een luchtje. Een alarmluchtje.

Rond de korf zoemen bewakerbijen. Als een vogel of mens te dicht in de buurt komt, steken ze. Én ze maken het alarmluchtje. Zodra soldaatbijen dat ruiken, komen ze naar buiten en schieten hun zusjes te hulp.

Het alarmsysteem werkt perfect. Als bijen aanvallen, doen ze dat gezamenlijk. Eén voor allen, allen voor één!

Maar Australische biologen ontdekten hoe je bijen kan misleiden: met de geur van bloemen. De biologen hielden bijen in een bakje waarin voortdurend een veertje heen en weer bewoog. Behoorlijk irritant. Zodra de onderzoekers wat alarmlucht in het bakje lieten, staken de bijen in het veertje.

Maar bloemenlucht kalmeerde de bijen. Ze lieten het veertje met rust, zelfs als ze tegelijkertijd alarmlucht roken. De biologen gebruikten de geur van lavendel en andere bloemen. Bijen houden daarvan. Als ze lavendel ruiken, steken ze spontaan hun tongetjes uit. Zo lekker vinden ze het. Het is niet zo dat lavendel sterker ruikt dan de alarmlucht. Het signaal ‘lekker eten’! is gewoon sterker dan ‘aanvallen!’, denken de biologen.

Imkers (bijenhouders in maanpakken) gebruiken vaak rook om bijen te kalmeren. De bijen denken dan dat er brand is en worden minder agressief. Misschien helpt het wel om lavendel in de tabak te stoppen. Dat ruikt in ieder geval een stuk lekkerder!