Keulen stelt het zelfbeeld van Duitsland op de proef

Nieuwsanalyse In Duitsland staat nu alles ter discussie: de rechtsstaat, de media, de overheid en het royale vluchtelingenbeleid.

Anja Sassen foto’s flip franssen

Zelden leverde de eerste blik in de spiegel aan het begin van het nieuwe jaar zo’n schok op.

Aanvankelijk leek het allemaal wel mee te vallen in Duitsland. De situatie op het station was onder controle. De politie was paraat, de burger veilig.

Maar de Duitsers zaten op oudjaarsavond gespannen naar beelden van het verkeerde Hauptbahnhof te kijken. In München, waar in september nog hele hordes vluchtelingen feestelijk waren ontvangen en veel Duitsers een goed gevoel kregen over zichzelf, liep de politie nu zwaarbewapend rond bij een station dat was ontruimd wegens een terreurdreiging. Maar niet daar werd het zelfbeeld van de natie op de proef gesteld, maar in Keulen.

Marion Bergrath

Politieagenten blijken niet bij machte vrouwen te beschermen tegen aanranding op massale schaal. Hun bazen vertellen eerst leugens („alles was rustig met oudjaar”), daarna halve waarheden („we hebben geen indicaties dat er vluchtelingen bij betrokken waren”). De burgemeester lijkt de ernst van wat er is gebeurd niet te begrijpen en zegt dat vrouwen rare mannen voortaan maar op een armlengte afstand moeten houden. Media pakken het schandaal zo laat op dat ze de verdenking op zich laden zich bij hun berichtgeving door politieke correctheid te laten leiden. Als de virtuele rookgordijnen langzaam optrekken, zien de Duitsers dat in het centrum van een van de grootste steden van het land een gebied is waar dronken mannen met een Noord-Afrikaans of Arabisch uiterlijk straffeloos jacht hebben gemaakt op vrouwen.

„Wat zich daar heeft afgespeeld is nog niet eerder gebeurd, tenminste niet in deze omvang”, zei minister van Justitie Heiko Maas woensdag.

Informatievoorziening

Ineens staat heel veel ter discussie. De rechtsstaat. De informatievoorziening door de overheid. De betrouwbaarheid van de media. De positie van de vrouw. Het royale toelatingsbeleid ten aanzien van vluchtelingen en de plaats van mensen met een migratie-achtergrond in de samenleving. De strafbaarheid van mensen en de tenuitvoerlegging van straf.

En nog steeds is onduidelijk wie de daders zijn. Het beeld van wat er is gebeurd, is scherper geworden. Op een grove, smerige manier zijn tientallen vrouwen betast, vaak intiem, door een horde mannen die daar openlijk op uit was. Ze zijn bedreigd. Beroofd. Het was voor hen „spitsroeden lopen”, schreef een politieman in een verslag vol machteloze woede.

Hanna Laura Stachow

Maar wie zaten daar achter? Inmiddels is uit gelekte interne documenten en anonieme verklaringen van Keulse agenten duidelijk geworden dat er wel degelijk aanwijzingen waren voor een rol van vluchtelingen. Veel van de mensen die staande zijn gehouden op oudjaarsavond, hadden asielpapieren bij zich waarop stond dat ze uit Syrië kwamen. Hoe dat valt te rijmen met het Noord-Afrikaans uiterlijk dat veel vrouwen beschreven? Een mogelijke verklaring is dat een aantal Noord-Afrikanen nu probeert via Turkije en Griekenland met een vals Syrisch paspoort naar Duitsland te komen. Maar harde bewijzen dat vluchtelingen tot de daders behoorden, waren er vrijdagavond nog niet.

Op een grove, smerige manier zijn tientallen vrouwen betast, vaak intiem.

En hoe georganiseerd was het? De Duitse minister van Justitie Heiko Maas, sociaal-democraat, ging er hard in. Hij sprak over een Zivilisationsbruch, een beladen term die historici gebruiken in verband met de holocaust. Hij vond ook meteen dat moet worden uitgezocht of dit „een nieuwe vorm van georganiseerde criminaliteit” is. Daarom is de afdeling georganiseerde misdaad van het openbaar ministerie in Noordrijn-Westfalen betrokken bij het politieonderzoek.

Wat ook veel vragen oproept, zijn de aangiftes en berichten over vergelijkbare aanrandingen uit andere steden. Hamburg vooral. Maar ook, op kleinere schaal, Stuttgart, Düsseldorf, Berlijn en wat kleinere steden. Is dat toeval? Ook in de uitgelekte documenten zijn nog geen aanwijzingen te vinden voor een rol van de georganiseerde misdaad. Of dat moet het papiertje zijn dat, zo meldde de omroep WDR vrijdag, in beslag is genomen bij een van de staande gehouden mannen, waarop in Arabisch-Duitse vertaling korte zinnetjes staan. ‘Mooie borsten.’ ‘Ik dood je.’ ‘Ik wil seks met je.’

De informatievoorziening over Keulen is een Supergau, een nucleaire ramp, twitterde Cem Özdemir, co-voorzitter van de Groenen en in 1994 de eerste Duitser met Turkse ouders die in de Bondsdag kwam. Dat is „koren op de molen van de vijanden van onze principiële beginselen. Alle feiten moeten op tafel komen.”

Doro Bonk

Migratie, integratie, vluchtelingenopvang: ondanks alle onduidelijkheid die er nog is, lopen door ‘Keulen’ de debatten nu in elkaar over. Na de optimistische herhalingen van Wir schaffen das klinkt bondskanselier Merkel nu een stuk verbetener. Zij wil een open gesprek over „de grondbeginselen van ons culturele samenleven” en denkt hardop na over aanscherping van de wettelijke mogelijkheden om iemand het land uit te zetten.

Problemen gebagatelliseerd

Wat er in Keulen is gebeurd en hoe de lokale autoriteiten daarmee zijn omgegaan, heeft onvermijdelijk gevolgen voor haar vluchtelingenbeleid. Met op de achtergrond het verwijt dat de overheid bewust problemen rondom nieuw aangekomen vluchtelingen en rondom mensen met een migratie-achtergrond die al langer in Duitsland zijn, heeft gebagatelliseerd of zelfs verborgen proberen te houden. De Kölner Stadt-Anzeiger publiceerde vrijdag een intern politierapport van 2 januari waarin staat dat er veel asielzoekers uit Syrië en Afghanistan staande zijn gehouden. Om politieke redenen zou dat niet meteen openbaar zijn gemaakt.

Op Twitter en Facebook wordt hard uitgehaald. Doelwit zijn de ‘systeemmedia’ of de Lügenpresse, de leugenachtige pers. De oude partijen. En ook de Willkommensklatscher, de kletsers over de welkomstcultuur, die volgens veel reageerders mede schuldig zijn aan wat er in Keulen is gebeurd.

Wat in Keulen is gebeurd, heeft onvermijdelijk gevolgen voor Merkels vluchtelingenbeleid

De anti-migratiebewegingen ruiken hun kans. Voor zaterdag heeft Pegida in Keulen een demonstratie gepland. En de rechts-nationalistische Alternatief voor Duitsland (AfD) steekt de ene verbale vuurpijl na de andere af. Bestuurslid Alice Weidel, vrijdag in Berlijn: „Iedereen die na deze dramatische gebeurtenissen opnieuw het feit ontkent dat ongecontroleerde immigratie een groot gevaar betekent voor de sociale vrede, handelt onverantwoordelijk. […] Het mengsel van Noord-Afrikaanse bendes en gewelddadige vluchtelingen is brandgevaarlijk.”

De politieke schade voor Merkel lijkt vooralsnog beperkt. In een vrijdag gepubliceerde peiling van de omroep ARD, op woensdag gehouden, is haar CDU/CSU verbond zelfs licht gestegen ten opzichte van vorige maand. Maar AfD staat op een hoge negen procent, nationaal. En in diezelfde peiling zeggen veel ondervraagden dat ze een harder vluchtelingenbeleid willen dan Merkel voorstaat. Zestig procent wil een bovengrens vaststellen. En driekwart wil dat er een wettelijke verplichting komt om in te stemmen met de Duitse grondbeginselen. Merkel begon aan 2016 met de vluchtelingenstroom als haar hoofdprobleem. Dat probleem is door het multiculturele drama in Keulen alleen maar groter en ingewikkelder geworden.