De woelingen van de zee, storm in de lucht

Wie goed de weerman op tv volgt, weet het wel. En wie regelmatig kijkt op de mondiale weerkaartsites windyty.com of earth.nullschool.net weet het nog beter: zelden wordt Nederland getroffen door extreem weer. De enorme woelingen van de lucht boven de Atlantische Oceaan ketsen meestal af op Ierland en Engeland. De min of meer live weergegeven stormen, lekker fel ingekleurd op die dynamische internetkaarten, slaan te pletter tegen de Britse Eilanden en schuiven dan door naar het noorden – niet naar ons. De kleine Noordzee blijft meestal kalm lichtgroen, al helemaal in ons zuidoosthoekje. Windkracht zeven kan hier al nieuws zijn. En ijzel natuurlijk. De lijfspreuk van Willem van Oranje Saevis tranquillus in undis (‘kalm tussen woedende golven’) past niet goed meer bij de Nederlandse politieke cultuur, maar typeert vaak nog prima de algemene meteorologische toestand.

Soms worden in kleine nieuwtjes de snel wisselende extremen van woelige baren elders getoond. Op 29 december was het bijvoorbeeld ongeveer -30° op de noordpool, op 31 december ook zoiets. Heel normaal. Maar op 30 december lag de temperatuur er ineens rond het vriespunt. Een golf van warme lucht was door een woedende Atlantische storm even naar het noorden geblazen. Die snelle wisselingen zijn er vrij normaal.

De grote kracht en de soms onbegrijpelijke complexiteit van de grote weerssystemen worden deze week ook duidelijk in het verhaal van Marcel aan de Brugh, die minutieus beschrijft wat er allemaal gebeurt als er – zoals nu – een heftige El Niño heerst. Over hoe winden draaien op de Stille Oceaan, hoe de warmteverdeling in dat enorme gebied wanordelijk wordt, en ook hoe er zelfs nieuwe hoogteverschillen op zee ontstaan. Passaatwinden verdwijnen, woestijnen worden natgeregend. Algen en ansjovis kwijnen weg. Maar wat zo eens per twintig jaar die grote omslagen triggert, is nog altijd niet duidelijk. Plotseling opstekende westenwinden zijn wispelturig en hebben de El Niño-deskundigen al heel vaak voor de gek gehouden.