Betere televisie dankzij Netflix

Zondagnacht worden de Golden Globes uitgereikt. Netflix-series zijn opvallend vaak genomineerd voor de tv-prijzen, de Golden Globes zondag. Hoe komt dat? De video-streamingdienst laat zowel kijkers als makers vrij.

Toen Jenji Kohan in 2011 met haar idee voor een serie over een vrouwengevangenis naar Netflix stapte, zei de streamingdienst meteen: ja, maak maar dertien afleveringen. Ze hoefde niet eerst een pilot te maken, zoals ‘traditionele’ netwerken vrijwel altijd eisen. De serie, Orange is the New Black, is nu toe aan zijn vierde seizoen en is bij de Golden Globes genomineerd in twee categorieën.

Mede daardoor is Netflix voor het eerst koploper bij de Golden Globes, de film- en televisieprijzen die in de nacht van zondag op maandag worden uitgereikt. In bijna iedere tv-categorie die ertoe doet is een nominatie voor een ‘Netflix Original’ opgenomen, met naast ‘OITNB’ ook nominaties voor makers en acteurs van Narcos, House of Cards, Master of None, Grace and Frankie en Bloodline.

Acht zijn het er, een meer dan HBO, dat de laatste 14 jaar voorop liep. Amazon, dat ook eigen series ontwikkelt, staat op vijf. De drie on demand-abonnementsdiensten, waarbij de kijker voor een vast bedrag per maand of per jaar een groot aanbod aan series en films op afroep kan kijken, zijn samen goed voor ongeveer eenderde van alle genomineerde tv-series. De ‘traditionele’ commerciële zender NBC, die de uitreiking van de Golden Globes nota bene uitzendt, komt helemaal niet voor in de lijst met kanshebbers.

Niet wachten

Dat markeert de machtsovername van Netflix en van de manier van tv maken die de streamingdienst vertegenwoordigt. On demand, beschikbaar op elk apparaat met internetverbinding, zonder reclameonderbrekingen én zonder steeds een week te hoeven wachten op de volgende aflevering.

Aangewakkerd door het succes van House of Cards, de serie over het Amerikaanse Witte Huis die al twee Golden Globes won, durft Netflix steeds meer te geloven in originele producties. In 2016 staan 31 (drama)series en ruim twintig films en documentaires gepland die speciaal voor de streamingdienst worden gemaakt. Daarbij is een megalomaan, zestig afleveringen tellend project over de Britse koningin Elizabeth.

Dat het Netflix-model betere tv oplevert, ligt onder meer aan de vrijheid die de makers krijgen, zoals Kohan al merkte toen ze Orange is the New Black pitchte. De serie begint vanuit het perspectief van een witte vrouw van goede komaf, maar karakters van verschillende achtergronden krijgen al snel net zoveel aandacht; zwart, latino, oud, jong. Actrice Laverne Cox, geboren als een man, speelt een transgender. De focus is per aflevering anders. Zoiets viel moeilijk te verkopen aan een ‘gewone’ zender.

Niet bang voor klachten

Minder restricties betekent meer vrijheid, en meer vrijheid betekent meer creativiteit. In tegenstelling tot traditionele zenders hoeven makers niet bang te zijn voor klachten van adverteerders, dus ze kunnen verder gaan wat betreft seks, drugs, geweld en taalgebruik.

Gevoelige thema’s worden eerder aangepakt en het experiment wordt vaker opgezocht. Zie Unbreakable Kimmy Schmidt, een absurde sitcom die door NBC werd afgewezen omdat die niet te verkopen zou zijn aan een groot publiek. Netflix nam hem over en Kimmy werd een hit. Seizoen 2 komt deze lente. Of BoJack Horseman, een animatieserie over een paard met depressies en een drugs- en alcoholverslaving.

En dan is er het bij-effect van bingewatching, zoals het aaneengesloten kijken van veel afleveringen genoemd wordt. Als de kijker anders kijkt, kan de maker anders maken.

Cliffhanger? Niet nodig

Voorheen moesten tv-series altijd een reclamemoment inbouwen (denk aan het soms geforceerde klokje in 24), zich aan een vaste lengte houden en steeds een week overbruggen met cliffhangers. Bij comedyseries als Friends moesten alle personages aan het begin van een nieuwe aflevering in principe weer terug bij af zijn, om het niet te ingewikkeld te maken.

Komiek Aziz Ansari bracht zijn comedyserie Master of None (ook genomineerd voor een Globe) alleen onder de aandacht van ‘premium’ zenders, omdat hij wist dat hij daar verder kon gaan dan op de televisie. Het eerste seizoen behandelt racisme, seksisme en generatieverschillen op een scherpe manier, en de karakters maken daadwerkelijk ontwikkelingen door.

In een vraaggesprek met lezers van website Reddit zei Anzari dat hij bij Netflix uitkwam omdat hij niet over de inhoud wilde soebatten met een distributeur. Netflix bestelde wederom een heel seizoen zonder eerst een pilot te hebben gezien.

Bovendien, zei Ansari, zijn kijkers veel sneller bij de aflevering waar hij het meest trots op is. Inderdaad: de aflevering waar hij het over heeft, Mornings, was een hoogtepunt in het televisiejaar 2015. Ansari speelt met structuur, locatie en tijdverloop om het langzaam uit de rails lopen van een relatie subtiel in beeld te brengen – en dat binnen een half uur. Je kunt je afvragen of dit een traditionele zender ooit zou hebben gehaald.

Lovende recensies

Dat creatieve vrijheid kijkers én lof oplevert, lijkt steeds meer door te dringen. Ook HBO, FX (Fargo, in Nederland te zien via Netflix), Showtime (Homeland) en Amazon (Transparent, over een man die op late leeftijd uit de kast komt als transgender) krijgen lovende recensies en nominaties door makers de ruimte te geven.

Al is dat niet zonder risico; de dure Netflix-series Sense8 en vooral Marco Polo presteerden onder verwachting. De eerste speelfilm van komiek Adam Sandler voor Netflix, The Ridiculous 6, kreeg vernietigende kritieken.

Het tv-tijdperk dat ongeveer tien jaar geleden begon, wordt vaak de ‘golden age of tv’ genoemd: series als The Sopranos, The Wire en Breaking Bad trokken kijkers weg bij films omdat ze mooier, duurder en beter waren. Dit nieuwe tijdperk zou je de ‘post-golden age’ kunnen noemen: in een nauwelijks te overzien woud van tv-series (vorig jaar waren er 409 verschillende te zien op de Amerikaanse tv) is alleen goed zijn niet meer genoeg. Je moet iets nieuws laten zien.