Nu maar hopen dat Zuma’s leiderschap snel ten einde komt

Zuid-Afrikanen, vooral witte, zien de toekomst vaak somber in. Ga in een willekeurige rij staan en grote kans dat het klagen – liefst met diepe zucht – over de staat van hun land meteen begint. ‘Daarom waait het altijd zo in Kaapstad’, grapte Trevor Noah, de Zuid-Afrikaanse gastheer van de Daily Show, onlangs. ‘Dat komt door al die zuchtende blanken.’ Die Zuid-Afrikaanse klaagcultuur is wellicht de reden waarom het boek van commentator en presentator Justice Malala zo goed verkoopt. Malala is zwart en staat niet bekend als een klager – dus zijn sombere kijk in We have now begun our descent komt uit onverdachte hoek. Hij woonde in New York en Londen en op zijn buitenlandse reizen verdedigde hij Zuid-Afrika altijd met verve tegenover de doemdenkers. ‘Ik ben boos. Ik ben woest’, begint hij zijn tirade. ‘Ik had nooit gedacht dat het ons zou gebeuren, deze niet-aflatende flirt met een sprong in het ravijn.’

Dat de daling is ingezet, besefte hij toen op 12 februari jl. president Jacob Zuma zijn jaarlijkse state-of-the-nation hield. Toen de oppositiepartij EFF (Economic Freedom Fighters) van Julius Malema de toespraak van de president onderbrak met de vraag wanneer hij het belastinggeld zou terugbetalen waarmee hij zijn villa had verbouwd, werd zijn voltallige partij door de beveiliging uit het parlement geslagen. ‘De Zuid-Afrikaanse democratie wordt op het spel gezet om één man te verdedigen, iemand aan wie beschuldigingen van corruptie kleven, een gebrek aan normen, desinteresse en een falen te regeren,’ aldus Malala. Zuma als boegbeeld van de verrotting die nu overal zichtbaar is.

Het Zuid-Afrika dat onder Mandela het continent nog wilde gidsen over mensenrechten, verzuimde niet alleen de Soedanese president Al Bashir op te pakken, maar dreigt ook het verdrag met het Internationaal Strafhof op te zeggen. ‘Zo worden democratieën gestolen’, schrijft Malala. ‘Dit is hoe het einde begint.’

De schrijver wil niet alleen somberen. In het tweede deel van het boek draagt hij tien suggesties aan om het land van de ondergang te redden, zoals: stem voor prestaties, niet uit dank voor de geschiedenis; investeer in onderwijs, in banen voor de 8.7 miljoen werklozen, in leiderschap. Malala put hoop uit de kracht van het lawaai (en het gesteun) van Zuid-Afrikanen tegen onrecht. Protest dwong Zuma’s voorganger Mbeki tenslotte zijn ontkenning van de gevolgen van aids op te geven en medicijnen te verstrekken aan de miljoenen die zijn besmet met hiv. Hij put ook hoop uit het feit dat Zuma’s leiderschap ten einde loopt. Maar daarmee legt hij het falen van Zuid-Afrika bij één man, die bij de vorige verkiezingen toch 62 procent van de stemmen kreeg, ondanks de schandalen, ondanks de klaagzang.

Malala somt op wat Zuid-Afrikanen al konden lezen in de krant. Zijn boek verscheen helaas al vóór de uitbraak van het studentenprotest dit najaar dat Zuma pijnlijk op de knieën dwong en het geluid van een nieuwe generatie liet horen. Malala negeert ook de invloed van internationale stormen die de prijzen van grondstoffen net zo hard naar beneden drijven als de nationale munt. Zuid-Afrika is een luchtballon, waarvan de daling en stijging niet alleen in handen zijn van de piloot.