‘Met een penis hoef je geen man te zijn’

schreef Transparent, over een gezin vol genderverwarring. Met dank aan haar vader, die verder wilde als vrouw

Jill Soloway: „Transgenders zijn er altijd al geweest, maar voelden zich onveilig. En nog steeds.” foto Michele Asselin / Getty images

‘Is er wat te eten? Een caesarsalade of zo?” Jill Soloway (50) hangt in een ultrahip hotel in hartje Berlijn in een grote leunstoel in een slobberbroek en wijd T-shirt. Met een open maar enigszins verveelde blik kijkt ze de kamer rond. De schrijver en regisseur is in de Duitse hoofdstad om wat journalisten te woord te staan over het tweede seizoen van Transparent. Deze zwarte comedyserie, waarvan het eerste seizoen in 2014 in de VS lovende kritieken ontving, vertelt het verhaal over een ongewoon Joods gezin uit Los Angeles. De serie draait om vader Mort Pfefferman (Jeffrey Tambor) die aan zijn drie volwassen kinderen vertelt dat hij als vrouw door het leven wil gaan. Hij wil Maura worden genoemd. Oudste dochter Sarah, keurig getrouwd, worstelt ondertussen met haar gevoelens voor haar ex-vriendin, zoon Josh is een egotrippende bandmanager, en jongste dochter Ali een klaploopster die op extreme wijze experimenteert met haar seksualiteit.

Ondanks deze controversiële thema’s vormde Transparent de doorbraak voor Amazon – de streamingdienst is al een tijdje bezig met eigen tv-series de concurrentie aan te gaan met Netflix. De cast won twee Golden Globes en tijdens de Emmy-uitreikingen afgelopen september ontving Tambor een Emmy voor Beste Acteur en Soloway voor Beste Regie. Soloway, het creatieve brein achter Transparent, greep meteen de gelegenheid aan om zich hard te maken voor sociale gelijkheid en benadrukte in haar speech dat er in de VS sprake is van een ‘trans civil rights problem’. Dat vindt ze nog steeds, ook al neemt het begrip voor transgenders toe. „Transgenders zijn er altijd al geweest, maar voelden zich onveilig”, zegt Soloway. „En nog steeds. Ze worden uitgejouwd op straat en in 32 staten kunnen ze, door gebrek aan wetgeving, worden gediscrimineerd. Dat betekent dat een huiseigenaar hen een woning kan weigeren, of dat ze, vanwege hun sekse, geen of beperkte medische zorg ontvangen.”

In haar dankwoord pleitte Soloway voor een oplossing op nationaal niveau. „Ik zie mezelf als woordvoerder van deze beweging.” Dat Soloway hamert op deze kwestie, heeft ook te maken met haar eigen achtergrond. In 2011 kondigde haar 75-jarige vader aan voortaan door het leven te willen gaan als vrouw. Zo werd ‘papa’ ineens ‘moppa’. „Ik voelde altijd al dat er in ons gezin een duister familiegeheim school.”

Hoe was het om ineens dat bericht van uw vader te krijgen?

„Ho. Ik spreek niet over haar als ‘mijn vader’. Ze is ‘mijn ouder’. Ik heb een moeder en ‘een ouder’. Taal is enorm belangrijk als we het hebben over transgenders. Daar staan maar weinig mensen bij stil.”

Dus we moeten de taal aanpassen?

„Inderdaad. Het is niet meer vanzelfsprekend dat iemand met een penis ook een man is, net zo min als iemand met een vagina een vrouw is.” Ze barst in lachen uit. „Een jaar geleden zei ik dit ook tijdens een interview, toen heb ik achteraf de perswoordvoerder laten bellen om die passage te laten schrappen. Het was te radicaal. Ik was bang dat het de serie zou schaden. Maar inmiddels kan ik het zeggen.”

Hoe was het toen uw ‘ouder’ uit de kast kwam?

„Het heeft mijn visie op mijn jeugd totaal veranderd. Ik kwam uit een keurig Joods gezin, ineens bleken we een stelletje zonderlingen te zijn. Mijn zus werd lesbisch. ‘Moppa’ zocht een nieuwe identiteit. Alles werd door elkaar gehusseld. In het begin voelde ik me ook bezwaard. Waarom heeft ‘mijn ouder’ niet de kans kunnen aangrijpen om dit eerder te vertellen? Ik zag een vrouw die zich haar hele leven gedwongen had gevoeld een mannenkostuum te dragen en zich nu pas vrij genoeg voelde om zich te uiten. Ik vond dat verdrietig.”

Dus uiten is belangrijk, ondanks de angst voor afwijzing?

„Wie een geheim koestert, kan geen grenzen doorbreken.”

Wat kunnen we van het tweede seizoen van Transparent verwachten?

„Er is in dit seizoen meer aandacht voor andere personages. Nieuwe actrices als Anjelica Huston en trans-model Hari Nef spelen mee. Iedereen is bezig zijn eigen seksualiteit te onderzoeken. Daarin benadruk ik vooral de female gaze. Wat betekent het om een vrouw te zijn, maar vooral: wat is het om als vrouw te worden gezien?”

Wat bedoelt u daarmee?

„Regisseren is een nogal mannelijke aangelegenheid. Neem alleen al woorden als action, cut en shoot! Het lijkt soms op een militaire oefening. Mijn acteurs moeten vooral in staat zijn om dingen te voelen. Daarvoor moet je anders te werk gaan. In het eerste seizoen heeft Ali seks met twee mannen. Tijdens die opnames heb ik zelf de camera gepakt en ben op de bank gaan liggen. Ik wilde Ali van dichtbij filmen, maar het ging mij er niet om te laten zien hoe seks eruitziet, ik wilde juist weten wat er binnen in haar speelt. Ik richtte de camera op de details, was bezig met sfeer. Hoe voelt het om haar te zijn? Emotie komt bij mij op de eerste plaats.”

U schreef eerder mee aan tv-series zoals de HBO-serie ‘Six Feet Under’. Transparent is geheel uw creatie. Ligt het gevoeliger hoe men daarover oordeelt?

„Tuurlijk, dit is zo autobiografisch en dus persoonlijk. Kritiek komt veel harder aan.”

Haar ouders zijn erg trots, vertelde ze eerder aan de Financial Times. Met Jeffrey Tambor, die Maura speelt, vierden ze op de set zijn verjaardag. Alleen voor haar zevenjarige zoon is de situatie soms verwarrend. „Hij keek naar Jeffrey en zei: dat is toch een man? Toen zei ik: precies, maar hij speelt nu iemand die zich een vrouw voelt, net als ‘moppa’.”