Keulen: krant was laat, maar keek niet politiek correct weg

Casper van der Veen had het niet eerder meegemaakt. Zijn stukje voor de NRC-nieuwsdienst stond nog geen kwartier online, of de eerste verontwaardigde lezer meldde zich. Met twee woorden, dat wel: „Politiek correct” (11.24u).

Binnen een paar minuten, een ander: „Waarom vermeldt u niet dat het in Keulen ging om mannen van Arabische en Noord-Afrikaanse afkomst?” (11.29) Een derde: zeker omdat dat „niet politiek correct” is? (11.30). Dat is dan „tamelijk laf”, wist een ander (11.31). Nog een, nu met hoofdletters: „Braaf links blaadje! Niet de afkomst van dat tuig vermelden!!!” (11.38). En: „Ben benieuwd of bij jullie ook vrouwen werken.” (11.50).

Zo ging het door, tot Van der Veen om 11.56 uur het stuk had uitgebreid met de Arabieren en Noord-Afrikanen. Daarna nam de opwinding in zijn mailbox af.

Maar waarom bleef dat benoemen nu zo lang – een half uur – achterwege?

Vooral een kwestie van haast, zegt Van der Veen. De site had het nieuws uit Keulen toen al een dag laten liggen, nu moest er snel iets online. Eerst de meest elementaire feiten, dan kon het stuk altijd nog uitgebreid worden.

Had de lezerskritiek daarbij effect? Nou ja, wel in zijn tempo, zegt Van der Veen, niet in zijn afweging om de typering van de daders in de uitgebreide versie te vermelden. Mocht u gemaild hebben: hij vond de meeste reacties „erg beschaafd”. Gaandeweg die dag raakte de site op stoom met vervolgberichten (om 12.30, 15.53, 16.00 en 23.00 uur).

De snelheid van die reacties tekent hoe explosief ook in Nederland het nieuws over de massa-aanranding in Keulen is. En hoe nauwgezet dat wordt gevolgd door lezers die politieke correctheid of zelfcensuur menen op te snuiven.

De krant, midden in een wisseling van correspondenten in Berlijn, merkte het nieuws (dat op sociale media toen al liep) pas op na de persconferentie van de Duitse politie maandag. Die avond werd overlegd tussen nieuwsmanager Herman Staal en waarnemend correspondent Marc Leijendekker, net aangekomen in Berlijn. Slotsom: er was zoveel onduidelijk over de precieze toedracht dat het raadzaam leek de zaak nog even aan te zien. Leijendekker wijst erop dat zelfs Bild dinsdag nog niet op het nieuws was aangeslagen.

Op dinsdag bracht nrc.next dus alleen een kort persbureaubericht, diep binnenin de krant (Tientallen vrouwen Keulen aangerand met Oud en Nieuw). Daarin stond, voordat iemand het vraagt, dat het volgens de politie ging om „zwaar beschonken mannen met een Arabisch en Noord-Afrikaans uiterlijk”.

NRC Handelsblad had later die dag een bericht voorin (waarin, dat u het weet, stond dat het ging om mannen uit „Arabische of Noord-Afrikaanse gebieden”). Maar de krant opende met tweemaal Amerika: Obama’s wapendecreet, en boze boeren in Oregon.

Maandag was de slotsom nog: er is te veel onduidelijk

Intussen raakte de zaak allengs meer in beweging. De redactie Opinie kreeg een aanbod van VVD-politica Dilan Yesilgoz, die haar woede wilde ventileren over het uitblijven van woede in de media. Ze stuurde een stuk (Kom op, dit laten we toch niet toe!), dat de redactie snel online zette (het stond een dag later in de kranten). Het stuk voerde twee dagen de leeslijsten van nrc.nl aan.

Op woensdag pakten beide NRC-kranten groot uit, op de voorpagina’s, en met twee pagina’s artikelen binnenin. Op donderdag weer twee pagina’s, inclusief een stuk van Leijendekker over de Duitse media (Is geweld van migranten weggemoffeld?) Er is meer in aantocht, begrijp ik, zeker nu het explosieve verhaal in het gezicht van de Duitse politietop – en politiek – is ontploft.

Werd de krant te laat wakker?

Lezers reageerden verdeeld. Eén lezer vond de berichtgeving op dinsdag „ongelooflijk” (als in: ondermaats) en waarschuwt dat de krant met die zuinigheid „rabiaat rechts” in de kaart speelt. Een ander vond de eerste terughoudendheid juist prima, want over zoiets brisants kun je pas berichten „als het ijs dik genoeg is”, schrijft hij.

Achteraf betreurt nieuwsmanager Staal wel, niet als enige, dat maandagavond niet is besloten het nieuws de volgende ochtend prominent te brengen.

Ja, dat vind ik ook. De zaak was toen in Duitsland al in een stroomversnelling beland. In Nederland werd de kwestie al vanaf zondag alert opgepikt door The Post Online, die het aanrandingsdrama maar meteen naar Nederland probeerde te vertalen (inclusief reactie van Geert Wilders: „Onze vrouwen en dochters moeten worden beschermd”).

Maar bij die eerste afweging speelde dus eerder ambachtelijk wikken en wegen dan iets als politieke correctheid. In de latere stukken wordt ook geen ‘meel in de mond’ genomen. Een vergelijkbare hink-stap-sprong was te zien bij andere Nederlandse dagbladen. Geen stiltecomplot, lijkt me, maar het gevolg van zich ontwikkelend nieuws, dat opiniesites direct ideologisch kunnen instrumentaliseren, maar een krant die feiten van opinies wil scheiden niet.

Het vermoeden van een soort ideologische lijn veronderstelt overigens een consistentie die ik niet zie in de berichtgeving; die is nogal gemengd. Nrc.next pakte groot uit met Honderd keer betast op de voorpagina, maar opende gisteren alweer met: kaasdiefstal. NRC Handelsblad plaatste eind vorig jaar vier sympathieke portretten van begaafde, hoog opgeleide Syrische vluchtelingen (naar een vervolg met vier laag opgeleide, kansarme vluchtelingen kijk ik nog uit). Maar evengoed een scherpe waarschuwing van antropoloog Hans Werdmöller voor „naïeve optimisten”. En, iets langer geleden, een hartekreet van Hafid Bouazza over de „hysterie” van Arabieren, een stuk dat op nrc.nl nu aan een tweede leven is begonnen.

En inmiddels?

De lezer die het eerste Keulen-bericht ondermaats vond, mailt me dat hij de vervolgartikelen waardeert als „informatief en afgewogen”. „Ik zou bijna zeggen: dat zijn de artikelen waarvoor ik de krant lees.”

‘Bijna’. De lezer wil de krant tenslotte scherp houden – terecht.