‘Iemand met een penis hoeft geen man te zijn’

schreef de comedyserie Transparent, over een gezin vol genderverwarring. Met dank aan haar eigen vader, die als 75-jarige verder wilde als vrouw.

foto Michele Asselin / Getty images

‘Is er wat te eten? Een caesarsalade of zo?” Jill Soloway (50) hangt in een ultrahip hotel in hartje Berlijn in een grote leunstoel in een slobberbroek en wijd T-shirt. Haar benen bungelen over de stoel, met een open maar enigszins verveelde blik kijkt ze de kamer rond. De schrijver en regisseur is even in de Duitse hoofdstad om wat journalisten te woord te staan over het tweede seizoen van Transparent. Deze zwarte comedyserie, waarvan het eerste seizoen in 2014 in de VS lovende kritieken ontving, vertelt het verhaal over een ongewoon Joods gezin uit Los Angeles. De serie draait om vader Mort Pfefferman (Jeffrey Tambor) die op oudere leeftijd aan zijn drie volwassen kinderen vertelt dat hij als vrouw door het leven wil gaan. Hij wil voortaan Maura worden genoemd, maar heeft er nog grote moeite mee om dit nieuws te delen. Vooral omdat zijn drie kinderen druk bezig zijn met hun eigen besognes. Oudste dochter Sarah, keurig getrouwd, worstelt met haar gevoelens voor haar ex-vriendin, zoon Josh is een egotrippende bandmanager, en jongste dochter Ali een klaploopster die op extreme wijze experimenteert (meerdere mannen en hulpmiddelen) met haar seksualiteit.

Ondanks deze controversiële thema’s vormde Transparent de doorbraak voor Amazon – de streamingdienst is al een tijdje bezig met eigen tv-series de concurrentie aan te gaan met Netflix. De cast won twee Golden Globes, waaronder een voor beste comedy van 2014, en tijdens de Emmy-uitreikingen afgelopen september ontving Tambor een Emmy voor Beste Acteur en Soloway een Emmy voor Beste Regie. Soloway, het creatieve brein achter Transparent, greep meteen de gelegenheid aan om zich hard te maken voor sociale gelijkheid en benadrukte in haar speech dat er in de VS sprake is van een ‘trans civil rights problem’. Dat vindt ze nog steeds, ook al neemt het begrip voor transgenders toe, mede door de media-aandacht voor trans-actrice Laverne Cox (Orange is the New Black) en Caitlyn Jenner, de voormalige topatleet die toen Bruce heette en vorig jaar in een sexy wit topje poseerde op de cover van Vanity Fair. „Transgenders zijn er altijd al geweest, maar voelden zich onveilig”, zegt Soloway, die een blaadje sla weghapt en nu met gekruiste benen op haar stoel gaat zitten. „En nog steeds. Ze worden uitgejouwd op straat en in 32 staten kunnen ze, door gebrek aan wetgeving, worden gediscrimineerd. Dat betekent dat een huiseigenaar hen een woning kan weigeren, of dat ze, vanwege hun sekse, geen of beperkte medische zorg ontvangen.”

In haar dankwoord pleitte Soloway er dan ook voor dat er moet worden gewerkt aan een oplossing op nationaal niveau. „Ik zie mezelf als woordvoerder van deze beweging. Ik heb in mijn speech expres verwezen naar Transgender Equality, een organisatie die bezig is om politici in Washington ervan te doordringen dat er gelijke rechten moeten komen.”

Dat Soloway hamert op deze kwestie, heeft ook te maken met haar eigen achtergrond. In 2011 kondigde haar 75-jarige vader aan voortaan door het leven te willen gaan als vrouw. Zo werd ‘papa’ ineens ‘moppa’. „Ik voelde altijd al dat er in ons gezin een duister familiegeheim school”, zegt Soloway. „Ik wist alleen niet wat.”

Hoe was het om ineens bericht van je vader te krijgen dat hij een vrouw wilde zijn?

„Ho. Nu ga ik meteen even iets duidelijk maken. Ten eerste praat ik niet over haar als ‘mijn vader’. Ze is ‘mijn ouder’. Ik heb dus een moeder en ‘een ouder’. Taal is enorm belangrijk als we het hebben over transgenders. Daar staan nog maar weinig mensen bij stil.”

Dus we moeten de taal aanpassen?

„Inderdaad. Het is niet meer vanzelfsprekend dat iemand met een penis ook een man is, net zo min als iemand met een vagina een vrouw is.” Ze barst in lachen uit. „Een jaar geleden zei ik dit ook tijdens een interview, toen heb ik achteraf de perswoordvoerder laten bellen om die passage te laten schrappen. Het was te radicaal. Ik was bang dat het de serie zou schaden. Maar inmiddels kan ik het wel zeggen.”

Om terug te komen op de eerste vraag. Hoe was het toen jouw ‘ouder’ uit de kast kwam?

„Ik moest echt omschakelen. Het heeft mijn visie op mijn jeugd totaal veranderd. Ik kwam uit een keurig Joods gezin, ineens bleken we een stelletje zonderlingen te zijn. Mijn zus werd lesbisch. ‘Moppa’ zocht ineens naar een nieuwe identiteit. Alles werd door elkaar gehusseld. In het begin voelde ik me ook bezwaard. Waarom heeft ‘mijn ouder’ niet de kans kunnen aangrijpen om dit eerder te vertellen? Ik zag een vrouw die zich haar hele leven gedwongen had gevoeld een mannenkostuum te dragen en zich nu pas vrij genoeg voelde om zich te uiten. Waarom had ze het niet eerder verteld? Dan was ze erachter gekomen dat we toch wel van haar houden. Ik vond dat verdrietig.”

Dus het is belangrijk je te uiten, ondanks de angst voor afwijzing?

„Wie een geheim koestert, kan geen grenzen doorbreken en leert niet om zich uit te spreken. Doe je dat wel, dan krijg je de kans om samen met anderen nieuwe grenzen te bepalen.”

Wat kunnen we van het tweede seizoen van Transparent verwachten?

„Maura krijgt een nieuwe vriendin, gespeeld door actrice Anjelica Huston en trans-model Hari Nef heeft een rol. Er is in dit seizoen vooral meer aandacht voor de andere personages. Iedereen is bezig zijn eigen seksualiteit te onderzoeken. Daarin benadruk ik vooral de female gaze. Wat betekent het om een vrouw te zijn, maar vooral: wat is het om als vrouw te worden gezien?”

Wat bedoel je daarmee?

„Regisseren is een nogal mannelijke aangelegenheid. Neem alleen al woorden als action, cut en shoot! Het lijkt soms op een militaire oefening. Maar mijn acteurs moeten vooral in staat zijn om dingen te voelen. Daarvoor moet je anders te werk gaan. In het eerste seizoen heeft Ali seks met twee mannen. Tijdens die opnames heb ik zelf de camera gepakt en ben op de bank gaan liggen. Ik wilde Ali dichtbij filmen, maar het ging mij er niet om te laten zien hoe seks eruitziet, ik wilde juist weten wat er binnen in haar speelt. Ik richtte de camera dus op de details en op sfeer. Hoe voelt het om haar te zijn? Emotie komt bij mij op de eerste plaats.”

Is dat ook waarom er zoveel transgenders op de set werken? Je hebt zelfs een ‘transfirmative action program’ opgezet.

„Ja. Ik wil op de set een sfeer creëren waarin mensen zich op hun gemak voelen en elkaar begrijpen. Iedereen moet het gevoel hebben te worden ondersteund.”

Je schreef eerder mee aan tv-series zoals de HBO-serie ‘Six Feet Under’. Transparent is geheel jouw creatie. Ligt het gevoeliger hoe men daarover oordeelt?

„Tuurlijk, dit is zo autobiografisch en dus persoonlijk. Kritiek komt dan veel harder aan. Maar ik wist dat ik deze serie moest schrijven, en ook dat het een comedy moest worden. Met dit soort onderwerpen werkt het beter als mensen erom kunnen lachen. Wie lacht, wordt zelf ook kwetsbaarder.”

Haar ouders zijn erg trots, vertelde ze eerder aan de Financial Times. Met Jeffrey Tambor, die Maura speelt, vierden ze op de set zijn verjaardag. Alleen voor haar zevenjarige zoon is de situatie soms verwarrend. „Hij keek naar Jeffrey en zei: dat is toch een man? Toen zei ik: precies, maar hij speelt nu iemand die zich een vrouw voelt, net als ‘moppa’.”

    • Rosan Hollak