Een precaire ruil van plukjes natuur

Eind dit jaar ruilen België en Nederland enkele stukken land in en rond de Maas. De Belgische politie hoeft nu niet meer om te rijden

Het is een grenscorrectie die zowat veertig jaar geleden al had moeten plaatsvinden, stelt burgemeester Marcel Neven van Visé, de Waalse gemeente die het beheer heeft over enkele stukjes land langs de Maas waarvan zelfs omwonenden dikwijls niet eens weten of ze bij België of Nederland horen. „De maatregel is eenvoudigweg nodig om een rationele demarcatie tussen België en Nederland tot stand te brengen.”

We moeten van de grenscorrectie vooral geen ophef maken, zeggen betrokkenen. Voor je het weet komt er politiek gedoe over. „Er zijn veel cultuurverschillen tussen Nederland en België. Daardoor neemt een grenscorrectie veel tijd in beslag. Dat proces moet niet worden verstoord”, zegt melkveehouder Michel Rompelberg uit Eijsden. Zijn familie weidt al jaren vee op een schiereilandje genaamd L’Illal, dat eind dit jaar waarschijnlijk overgaat van België naar Nederland. In ruil krijgen de Belgen een andere landtong, Petit Gravier.

De provincie Limburg laat weten dat de procedure „nog in volle gang” is. Een advies van een commissie die door de koningen van beide landen is ingesteld, moet nog worden voorgelegd aan de ministers van Buitenlandse Zaken, waarna een traktaat in beide parlementen zal worden behandeld. Heel precair allemaal, terwijl het feitelijk om een onnozele ruil van wat plukjes natuur gaat. Nederland krijgt een dertig voetbalvelden groot eilandje waarvan de boorden soms overstromen met Maaswater. Zeldzame plantensoorten groeien er. Kleine en grote kaardebol. Ogentroost. Wilde marjolein. Je kunt er puttertjes spotten. België krijgt in ruil een kleinere landtong. Bosrijker. Met bevers die hoge bomen omver knagen.

Geografische verwarring

De beschrijving van de rijksgrens, zoals verwoord in het verdrag van 1839, stemt „niet meer overeen met de feitelijke situatie”, meldt de provincie Limburg, vooral door de bouw bij Ternaaien van een kanaal, een sluizencomplex ter plaatse, en door de grootschalige grindwinning en het rechttrekken van de ooit zo bochtige Maas. Daardoor zijn Belgische gronden in Nederland „aangeland” en vice versa.

De geografische verwarring zou niet problematisch zijn, als een van deze gronden, het schiereiland L’Illal, de afgelopen decennia niet was uitgegroeid tot een vrijplaats; „een plaats waar je kan doen wat je wilt omdat de Belgische politie er alleen met grote moeite kan komen”, zoals omwonenden verklaren. Er hebben „hasjboten” gelegen, vertellen ze, en de laatste jaren is het eilandje vooral in trek als seksueel „homotrefpunt”, tot verdriet van onder anderen Peter Skibicki, eigenaar van een jachthaven en een grandcafé ernaast. „Mannen komen hier naartoe in auto’s met de kinderzitjes achterin, om hier hun tweede leven te leiden. Hun gedrag leidt tot overlast.” De mannen lopen ’s zomers op het eiland met tientallen tegelijk in hun nakie rond, vertelt de gepensioneerde natuurgids Jobien Boonman. „Terwijl ik hier met schoolkinderen in de natuur stond. Dat kan toch niet?”

Een enkele keer houden de Belgische en de Nederlandse politie een „razzia” en schrijven ze tientallen bekeuringen uit. Maar de openbare orde permanent garanderen mogen de Nederlanders niet, en de Belgen kunnen het niet. Bij onraad moeten de Belgen met toestemming van Nederland lange kilometers omrijden, of ze moeten per boot oversteken en een nat pak riskeren bij het uitstappen.

Alle reden dus om uit te zien naar de grenscorrectie. Zodat het schiereiland L’Illal wellicht bij het aangrenzende natuurgebied Eijsder Beemden kan worden getrokken, en misschien in beheer kan komen bij Limburgs Landschap. „Dan is er toezicht”, zegt Edmond Staal van Limburgs Landschap. „Dan moeten die mannen maar op het eiland ten noorden van L’Illal gaan liggen. Daar is een erkend naaktstrand.”

Annexatie door snorrenclub

Malcontenten zijn er ook. We vinden ze aan Belgische kant. In Ternaaien wandelt Gerard Lemlin (66) met zijn Tervuerense herder en legt uit dat de grenscorrectie niet nodig zou zijn geweest, als de Maas de afgelopen decennia niet veel te rigoureus op de schop was gegaan. Zijn grootvader had twaalf koeien op L’Illal staan. „Alles is kapot gemaakt.” Huizen zijn gesloopt. De sluis is vergroot. En de vernietigde natuur is „gecompenseerd”. Lemlin: „Dat hebben ze gedaan door een kademuur weg te halen en een natuuroever te maken. Sindsdien hebben we bij hoog water net als vroeger water in onze kelders.”

En dan is er nog de „bedevaart” die de respectabele mannen van de Snorrenclub Antwerpen jaarlijks maken naar het eiland. Ze speechen, zwaaien met een vaandel en roepen het uit eilandje tot „Republiek Snoravia” Voorzitter Ronnie Vermeulen: „Jazeker, elk jaar annexeren wij het eiland.”