Een precaire ruil van plukjes grond

Eind dit jaar schuiven België en Nederland over en weer met het eigendom van enkele stukken land in en rond de Maas. De grens is dan duidelijk, en het schiereiland L’Illal is geen vrijplaats meer.

De stukjes land langs de Maas die Nederland en België nog dit jaar ruilen hebben vooral waarde als natuurgebied. foto Jean Pierre Geusens/Novum

Het is een grenscorrectie die zowat veertig jaar geleden al had moeten plaatsvinden, stelt Marcel Neven. Hij is burgemeester van Visé, de Waalse gemeente die het beheer heeft over stukjes grond langs de Maas waarvan zelfs omwonenden vaak niet weten of ze bij België horen of bij Nederland. „De maatregel is eenvoudigweg nodig om een rationele demarcatie tussen België en Nederland tot stand te brengen,” zegt hij.

We moeten van die grenscorrectie vooral geen ophef maken, vinden betrokkenen. Voor je het weet komt er politiek gedoe over. „Er zijn veel cultuurverschillen tussen Nederland en België. Daardoor neemt een grenscorrectie veel tijd in beslag. Dat proces moet niet worden verstoord”, zegt melkveehouder Michel Rompelberg uit het Nederlandse Eijsden. Zijn familie weidt al jaren vee op een schiereilandje genaamd L’Illal, dat eind dit jaar waarschijnlijk overgaat van België naar Nederland. In ruil krijgen de Belgen een andere landtong, Petit Gravier.

De provincie Limburg laat weten dat de procedure „in volle gang” is. Een advies van een commissie die door de koningen van beide landen is ingesteld, moet nog worden voorgelegd aan de ministers van Buitenlandse Zaken, waarna een traktaat in beide parlementen zal worden behandeld. Heel precair allemaal, terwijl het feitelijk om een onnozele ruil van wat plukjes natuur gaat. Nederland krijgt een dertig voetbalvelden groot eilandje waarvan de boorden soms overstromen met Maaswater. Zeldzame plantensoorten groeien er. Kleine en grote kaardebol. Ogentroost. Wilde marjolein. Je kunt er puttertjes spotten. België krijgt in ruil een kleinere landtong. Bosrijk. Met bevers die hoge bomen omver knagen.

Geografische verwarring

De beschrijving van de rijksgrens, zoals verwoord in het verdrag van 1839, stemt „niet meer overeen met de feitelijke situatie”, meldt de provincie Limburg. Dat komt vooral door de bouw van een kanaal bij Ternaaien, een sluizencomplex ter plaatse en door de grootschalige grindwinning en het rechttrekken van de ooit zo bochtige Maas. Op die manier zijn Belgische gronden in Nederland „aangeland” en vice versa.

De geografische verstrengeling zou geen probleem zijn, als het schiereiland L’Illal de afgelopen jaren niet was uitgegroeid tot een vrijplaats. Of, zoals omwonenden verklaren: „een plaats waar je kunt doen wat je wilt omdat de Belgische politie er alleen met grote moeite kan komen”. Er hebben „hasjboten” gelegen. En de laatste jaren is het eilandje vooral in trek als seksueel „homotrefpunt”, tot ergernis van onder anderen Peter Skibicki, eigenaar van een jachthaven en een grand café ernaast. „Mannen komen hier naartoe in auto’s met kinderzitjes achterin, om op het eiland hun tweede leven te leiden. Ze geven overlast.” Deze mannen lopen ’s zomers op het eiland met tientallen tegelijk in hun nakie rond, vertelt de gepensioneerde natuurgids Jobien Boonman. „Terwijl ik hier met schoolkinderen in de natuur stond. Dat kan toch niet?”

Een enkele keer houden de Belgische en de Nederlandse politie een „razzia” en schrijven ze tientallen bekeuringen uit. Maar de openbare orde permanent garanderen, dat mogen de Nederlanders niet en de Belgen kunnen het niet. Bij onraad moet de Belgische politie met toestemming van Nederland kilometers omrijden. Of ze moeten per boot oversteken, met het risico van een nat pak bij het aan land gaan.

Alle reden dus om uit te zien naar de grenscorrectie. Zo kan het schiereiland L’Illal wellicht bij het aangrenzende natuurgebied Eijsder Beemden worden getrokken, en misschien in beheer komen bij Limburgs Landschap. „Dan is er toezicht”, zegt Edmond Staal van Limburgs Landschap. „Dan moeten die mannen maar kiezen voor het eiland ten noorden van L’Illal. Daar is een erkend naaktstrand.”

De snorrenclub

Ontevredenen zijn er ook. We vinden ze aan Belgische kant. In Ternaaien wandelt Gerard Lemlin (66) met zijn Tervuerense herder. Zijn grootvader had twaalf koeien op L’Illal staan. Hij legt uit dat de grenscorrectie niet nodig zou zijn geweest, als de Maas de afgelopen decennia niet veel te rigoureus op de schop was gegaan. „Alles is kapot gemaakt.” Huizen zijn gesloopt. De sluis is vergroot. En de vernietigde natuur is „gecompenseerd”. Lemlin: „Dat hebben ze gedaan door een kademuur weg te halen en een natuuroever te maken. Sindsdien hebben we bij hoog water net als vroeger water in onze kelders.” En dan is er de jaarlijkse „bedevaart” van de mannen van de Snorrenclub Antwerpen. Ze speechen er, zwaaien met een vaandel en roepen het eilandje uit tot „Republiek Snoravia” Voorzitter Ronnie Vermeulen: „Jazeker, elk jaar annexeren wij het eiland.”