De waarheid in een Iraanse taxi

Een documentairemaker keert terug naar Teheran. Hij neemt een taxi en stelt scherp op de stad die buiten voorbijraast. Het is een bekend tafereel in de Iraanse film: de auto als decor voor een Kammerspiel. De plek waar alles gezegd kan worden wat buiten onmogelijk is. Voorlopig hoogtepunt in die reeks was Jafar Panahi’s (ondanks een filmverbod gemaakte) Gouden Beer-winnaar Taxi Teheran, die afgelopen jaar de Nederlandse bioscopen bereikte. Even slim in elkaar gezet is het al wat oudere Tales van de grande dame van de Iraanse film, Rakhshan Bani-E’temad, die in 2014 in Venetië de Gouden Leeuw voor het beste scenario won.

Net als Taxi Teheran gaat Tales over filmen, maar bij Bani-E’temad wordt de regisseur zachtjes bespot. De zeven met elkaar verweven verhalen spelen zich meestal net af als hij is uitgestapt of zijn camera de andere kant op heeft gericht. Er zijn nog genoeg zaken in Iran die niet voor de filmcamera kunnen komen, wil ze maar zeggen. Eén daarvan is natuurlijk de positie van vrouwen. Teheran mag nog zo’n moderne stad zijn, met grotestadsproblemen als bureaucratie, werkloosheid, drugsverslaving en hiv, de vrouwen die daarmee te maken krijgen zijn dubbel slachtoffer. Hun maatschappelijke positie stelt ze op extra achterstand. Een rode draad in Tales zijn de besognes rondom een afkickcentrum voor verslaafde vrouwen.

Bani-E’temad maakt zowel documentaires als speelfilms, en de gruizige stijl van Tales verraadt dat ze zich de laatste jaren meer op documentaires heeft toegelegd. En toch is dat niet het meest ‘echte’ of ‘authentieke’ van de film. Dat is alles wat er normaliter buiten beeld gebeurt, en waar fictiefilmer Bani-E’temad haar blik op richt: de dromen, fantasieën en poëzie van mensen.

Met name de slotscène is hartverscheurend: een ruziënd gesprek tussen de taxichauffeur en een vrouw uit het afkickcentrum die een andere vrouw na een mislukte zelfmoordpoging uit het ziekenhuis ophaalt. In deze fictieve dialoog, die eigenlijk een wederzijds onmogelijke liefdesverklaring is, wordt alles nog eens samengevat wat mannen en vrouwen in Iran van elkaar gescheiden houdt. Het is in al z’n melodrama niet eens heel modern gespeeld. Maar in de drogredenen, in de onmogelijkheid om het over hun gevoelens te kunnen hebben, zit zoveel universeels, dat de film je hart breekt, alsof dit je eigen leven, je eigen liefde is.