De politie heeft nog niemand opgepakt, wel veel speculatie

Nog steeds wordt volop gespeculeerd over de identiteit van de daders in Keulen. Gefrustreerde vluchtelingen of notoire criminelen?

De politie op het grote plein voor het centraal station in Keulen. Hier werden tijdens Oud en Nieuw massaal vrouwen aangerand en beroofd. Foto Maja Hitij/AFP

Het aantal aangiftes van vrouwen die in de Nieuwjaarsnacht werden aangevallen in de buurt van het station en de Dom in Keulen is inmiddels de honderd gepasseerd. In veel gevallen meldden ze dat ze werden beroofd. Meestal vertelden ze pas na doorvragen dat ze daarbij ook werden betast. Twee vrouwen deden aangifte van verkrachting.

In groepen opererende mannen van Noord-Afrikaanse of Arabische komaf zouden hun slachtoffers hebben ingesloten. Nog altijd is niemand aangehouden. Volgens sommige berichten zouden de daders deel uitmaken van al langer bij de politie bekende criminele bendes. Maar die berichten worden niet bevestigd door de autoriteiten.

Ook universitair hoofddocent Martin Zillinger moet het doen met verhalen uit de media en de spaarzame informatie van de kant van de politie. De mediawetenschapper is gespecialiseerd in religie- en integratievraagstukken en deed de afgelopen jaren onderzoek op diverse plekken in Europa, Marokko en Egypte. Hij herkent een patroon dat ook in Noord-Afrika zichtbaar is. „Jonge mannen die zich willen manifesteren in de openbare ruimte. Daar gaat het op een speelsere manier. Hier heeft het een gewelddadigere vorm gekregen.”

Criminele buitenlanders

Op momenten zoals de jaarwisseling verzamelen migranten uit Keulen en nabije omgeving, maar ook uit Bonn en de Eifel, op plekken als die bij het centraal station. „Daar is een deel waarschijnlijk in handen gevallen van criminele buitenlanders die daar normaal gesproken ook rondhangen en die de omgeving daar goed kennen. De sfeer van het moment met veel vuurwerk, alcohol en politieagenten maakt ook dat mannelijke adolescenten zich dan willen laten gelden. De manier waarop verrast mij ook.”

Zillinger deed in het verleden ook onderzoek in Brussel. De situatie daar is onvergelijkbaar met die in Keulen, zegt hij. „Daar zijn grotere groepen migranten van dezelfde komaf die zich op een en dezelfde plek ophouden, bijvoorbeeld in een wijk als Molenbeek. Dat zijn echt steden binnen een stad. In Keulen zie je die enorme concentraties niet. Dat zorgt voor minder problemen, maar maakt het tegelijk ook minder overzichtelijk.”

Noordrijn-Westfalen is de deelstaat met het grootste percentage buitenlanders, bijna 25 procent van de bevolking. In grote steden als Keulen is dat aandeel nog een stuk groter.

De bekritiseerde politie (sommigen dringen aan op het terugtreden van de hoofdcommissaris, die dat niet van plan is) is nog lang geen afspiegeling van de samenleving. Goed tien procent van de agenten is van buitenlandse komaf.

„Dat aandeel moet omhoog”, vindt Wilhelm Stratmann, voormalig hoofdcommissaris van politie en sinds begin deze eeuw trainer multiculturele vraagstukken. „Een diverser korps kan op een betere manier informatie vergaren. Kennis bij autochtone agenten leidt tot betere inschattingen van situaties en helpt vooroordelen wegnemen. Agenten zijn wat dat betreft net gewone mensen en hebben standaard ook nog eens te maken met dat deel van gemeenschappen dat zich misdraagt.”

Duitse en internationale media reageerden ogenschijnlijk traag op het nieuws. Een reconstructie:

Cursussen

Onderwijs over andere culturen maakt ondertussen deel uit van de politieopleidingen en meer dan een kwart van de rond de veertigduizend agenten in Noordrijn-Westfalen gingen de laatste jaren op cursus bij Stratmann en zijn collega’s. „Nog altijd te weinig, maar het heeft inmiddels echt de volle aandacht. En nationaal lopen we voorop. Noordrijn-Westfalen heeft er zelfs een landelijke prijs mee gewonnen.”

Intussen heeft Stratmann grote bedenkingen tegen de manier waarop met name extreemrechts aan de haal gaat met de gebeurtenissen van vorige week. „Het veralgemeniseren en onmiddellijke linken aan de lopende discussie over het vluchtelingenvraagstuk is kwalijk.”

Universitair docent Zillinger dacht de afgelopen dagen meermalen aan gebeurtenissen van bijna een eeuw geleden. Na de Eerste Wereldoorlog zetten de Franse bezetters van het Rijnland ook soldaten uit hun Afrikaanse koloniën in. Media berichtten over „barbaren, behorend tot een ras dat zijn geest aan de natuur ontleent, met enorme seksuele instincten”.

Onder druk van de publieke opinie hadden uiteindelijk ook regeringsfunctionarissen het over grote groepen Duitse meisjes die ten prooi vielen aan verkrachtende (Noord-)Afrikaanse soldaten. „Zulke stereotypen zijn hardnekkig en komen nu weer naar boven”, stelt mediawetenschapper Zillinger vast.