De les van Charlie Hebdo: pak de extremisten zo aan dat het werkelijk pijn doet

Op de cover van het nummer waarmee het satirische tijdschrift Charlie Hebdo de moordpartij herdenkt waarbij moslimextremisten een jaar geleden een substantieel deel van de redactie ombracht, wordt God te kijk gezet als moordenaar: „nog steeds voortvluchtig”. En pas op. Woorden en beelden, ze hakken erin. Vorige maand nog werd de interviewbundel Surinamers in de Polder' van Harry van Bommel bedreigd met publieke verbranding vanwege één keer het gebruik van één voor de demonstranten onacceptabel woord. Het is dan ook een keerpunt in de geschiedenis dat Mein Kampf voor publicatie vrijkomt, die enorme verzameling haat-woorden: Hitlers ‘filosofie’ die de slachting van een deel van Europa’s bevolking inluidde. Maar het copyright verliep op 31 december 2015. En vrijheid van meningsuiting houdt niet ineens op als het om een afschuwelijke mening gaat . Bovendien, wie wilde kon het Mein Kampf allang lezen.

Duitsland beëindigt nu het verbod, uit 1945. Dat is aanleiding is voor een Duitse wetenschappelijke uitgave met 3.500 voetnoten, waarmee historici aantonen hoezeer en hoe sluw Hitler loog, bedroog en de geesten vergiftigde. Dat is belangrijk in historisch, maatschappelijk en psychologisch opzicht. Maar hoe interessant ook, het zal de rechtsextremisten worst zijn. Anders dan hoofdonderzoeker Christian Hartmann meent, zijn met deze uitgave de propagandistische mogelijkheden van Mein Kampf niet ondergraven. Weinig rechtsextremisten en neonazi’s lezen het boek daadwerkelijk. Mein Kampf is namelijk niet om door te komen. Het is geen leesboek. Het is een symbool.

Wie Hitlers baby’s wil bestrijden moet dat symbool en waar het voor staat onderuit halen. Dat is een taaie strijd, want voor rede zijn de Mein-Kampf-adepten niet vatbaar. Een film als Son of Saul is indrukwekkend, maar wordt weggewuifd als ongeloofwaardig. Humor is een betere strategie. Van het belachelijk maken van symbolen, hebben extremisten niet terug - zie de fatwa tegen de Deense cartoonist die profeet Mohammed afbeeldde met een bom in zijn tulband. Zie de aanslag op Charlie Hebdo dat niet anders deed (en doet) dan grappen maken over religieus fanatisme.

Er kan niet hard genoeg gelachen worden om Mein Kampf. Belachelijk gemaakt worden verdragen de aanhangers slecht. Feiten kunnen ze negeren, aanklachten kunnen ze pareren via de slachtofferrol. Maar tegen de slappe lach bestaat weinig verweer. Onschadelijk maak je Mein Kampf er net zo min mee als met een verbod. Maar waar een verbod bijdraagt aan de glorie van zijn lezers, schiet een goeie grap hen door de knieën.