De les van Charlie Hebdo: ga door en lach de fanaten uit

Op de cover van het nummer waarmee het satirische tijdschrift Charlie Hebdo de moordpartij van een jaar geleden herdenkt, toen moslimextremisten een substantieel deel van de redactie ombrachten, wordt God te kijk gezet als moordenaar: „nog steeds voortvluchtig”. En pas op. Woorden en beelden, ze hakken erin. Vorige maand nog werd de interviewbundel Surinamers in de Polder van Harry van Bommel bedreigd met publieke verbranding vanwege één keer het gebruik van één voor de demonstranten onacceptabel woord. Het is dan ook een keerpunt in de geschiedenis dat Mein Kampf voor publicatie vrijkomt, die enorme verzameling haat-woorden waarmee Hitler de slachting van een deel van Europa’s bevolking inluidde. Het copyright verliep op 31 december 2015. En de vrijheid van meningsuiting houdt niet ineens op als het om een afschuwelijke mening gaat. Bovendien, wie wilde kon Mein Kampf allang lezen.

Duitsland beëindigt nu het verbod dat sinds 1945 voor het boek gold. Het was aanleiding voor een Duitse wetenschappelijke uitgave waarmee historici via 3.500 voetnoten aantonen hoezeer en hoe sluw Hitler loog, bedroog en de geesten vergiftigde.

Zo’n uitgave is belangrijk in geschiedkundig, maatschappelijk en psychologisch opzicht. Maar hoe overtuigend ook, het zal de rechtsextremisten worst zijn. Anders dan hoofdonderzoeker Christan Hartmann meent, zijn met deze uitgave de propagandistische mogelijkheden van Mein Kampf niet ondergraven. Weinig fanatici en neonazi’s lezen het boek daadwerkelijk. Mein Kampf is namelijk niet om door te komen. Het is geen leesboek. Het is een symbool.

Wie Hitlers baby’s wil bestrijden moet dat symbool en waar het voor staat onderuit halen. Dat is een taaie strijd, want voor rede zijn de Mein-Kampf-adepten niet vatbaar. De concentratiekampfilm Son of Saul is indrukwekkend, maar wordt weggewuifd als ongeloofwaardig. Humor is een betere strategie. Het belachelijk maken van symbolen raakt extremisten wel, en hard – zie de fatwa tegen de Deense cartoonist die profeet Mohammed afbeeldde met een bom in zijn tulband. Zie de aanslag op Charlie Hebdo dat niet anders doet dan grappen maken over religieus fanatisme.

Er kan niet hard genoeg gelachen worden om Mein Kampf. Bespot worden verdragen de aanhangers slecht. Feiten kunnen ze negeren, aanklachten kunnen ze pareren via de slachtofferrol. Maar tegen de slappe lach bestaat weinig verweer.

Onschadelijk maak je Mein Kampf er net zo min mee als met een verbod. Maar waar een verbod bijdraagt aan de glorie van zijn lezers, schiet een goeie grap hen door de knieën.