Zelfs ’n crisis doet olieprijs niets

De olieprijs gedijt bij crisis in het Midden-Oosten. Maar dit keer niet. Oliebedrijven zitten in zak en as.

Schalieoliewinning in Midland, Texas. De oliewinning in de VS is een van de oorzaken van de huidige overproductie van olie. Foto Brittany Sowacke / Bloomberg

Spanning in het Midden-Oosten, olieprijs omhoog. Even leek deze oude wijsheid zich opnieuw te bewijzen toen maandag de prijs van een vat ruwe Noordzeeolie (Brent) omhoogschoot.

De executie van een shi’itische geestelijke in Saoedi-Arabië had de relatie met Iran in een diepe crisis gestort. In Teheran was de Saoedische ambassade bestormd, Saoedi-Arabië had de diplomatieke betrekkingen met Iran verbroken. Maandag volgden de sunnitische bondgenoten van Saoedi-Arabië: Bahrein, Koeweit, Soedan.

Maar het effect van de heibel binnen het machtige oliekartel van de Opec (Olie Producerende en Exporterende Landen) op de olieprijs bleek van korte duur. Nog dezelfde dag zakte de prijs, na een paar schijnbewegingen, verder weg.

De neergang gaat onverminderd door. Half 2014 stond een vat Brent op 110 dollar (100 euro), nu is dat nauwelijks meer dan 37 dollar. Zelfs een crisis in het Midden-Oosten kan het tij niet keren omdat de wereldmarkt in de olie blijft zwemmen. Er worden geen kranen dichtgedraaid om de tegenstander op de knieën te dwingen. Er worden alleen maar kranen opengezet.

Hoe het in 2016 zal gaan is anybody’s guess. De verwachtingen lopen sterk uiteen. Zakenbank Goldman Sachs denkt dat de prijs eerst moet zakken tot 20 dollar per vat voordat sprake kan zijn van herstel. De jongste peiling van persbureau Reuters onder analisten komt uit op een gemiddelde prijs voor 2016 van 52 dollar per vat. Opmerkelijk is dat dezelfde analisten afgelopen mei voor 2016 nog een gemiddelde van 70 dollar per vat voorzagen. En dan zijn er ook nog bronnen die weer snel een prijs van rond 80 dollar voorspellen.

Waarom de olieprijs zo hoog blijft:

 

 

 

Wat het gaat worden hangt af van de vraag wanneer er een einde komt aan de overproductie. Die wordt veroorzaakt door het feit dat de Verenigde Staten tegenwoordig zelf (schalie)olie winnen en nauwelijks meer hoeven te importeren. En doordat de OPEC in reactie daarop volop blijft produceren om het marktaandeel te beschermen. Daarbij komt nog dat ook Rusland alle kranen heeft openstaan om Poetins schatkist te vullen.

Maar dat kan niet eeuwig doorgaan. Putten raken leeg en moeten vervangen worden. Oliemaatschappijen investeren normaal gesproken voortdurend in de toekomstige vervanging van hun voorraden door nieuwe. Mar door de lage opbrengsten sinds medio 2014 kunnen de energiebedrijven zich dat nu niet permitteren.

Jaarlijks moet de productie van 34 miljard vaten vervangen worden, zegt het Noorse adviesbureau Rystad Energy. In 2015 is slechts voor de productie van 8 miljard vaten geïnvesteerd. In geld uitgedrukt: de investeringen voor exploratie en ontwikkeling van nieuwe olievelden waren in 2015 250 miljard dollar minder dan een jaar eerder. En dit jaar wordt het opnieuw 70 miljard dollar minder. Er komt een dag dat de vraag weer groter zijn dan het aanbod en de prijs omhoog zal schieten. De vraag is alleen wanneer.

Tot die tijd proberen de oliemaatschappijen de lage prijs uit te zitten door te snijden in bedrijfskosten maar het dividend – teken van betrouwbaarheid – overeind te houden. In de olie-industrie zijn de gevolgen desastreus. Op de Noordzee valt tegen de huidige prijs niet of nauwelijks te produceren. Tienduizenden offshore-werkers raken hun banen kwijt.

De lage olieprijs perst de laatste lucht uit de sector. Zo moet in de golf van Mexico Transocean genoegen nemen met een contract voor de verhuur aan ExxonMobil van een diepwaterplatform dat ruim 40 procent lager ligt dan eerdere contracten.

Ook bij de Amerikaanse schalieoliebedrijven, een van de factoren in het overaanbod, wordt flink bezuinigd. De schalieboeren zijn erin geslaagd om de kosten van boren en fracken met ruim eenderde terug te dringen. Merkwaardig genoeg leidt dat nauwelijks tot minder productie, want de Amerikaanse schaliebonanza is nog niet ten einde. Sterker nog, sinds kort is deze olie over de hele wereld te koop. De VS hebben het exportverbod , van kracht sinds de jaren 70, onlangs opgeheven. De eerste tankers met Amerikaanse olie zijn intussen uitgevaren. Naar de oververzadigde wereldmarkt.