Paardenmiddel Obama in strijd tegen wapens

De Amerikaanse president regeert per decreet, de machtige vuurwapenlobby NRA reageert opvallend mild.

President Obama werd emotioneel toen hij dinsdag maatregelen voor regulering van wapenbezit presenteerde. Foto Carlos Barria/Reuters

Met het Congres lukte het niet, dus handelt Barack Obama op eigen houtje. De Amerikaanse president kondigde maandagnacht een serie maatregelen aan om het vuurwapenbezit beter te reguleren. Hij doet dat met een uitzonderlijk paardenmiddel: hij gebruikt ‘executive action’, en handelt dus buiten het Congres om.

De maatregelen gaan niet zo ver als veel voorstanders van vuurwapenbeheersing hoopten. President Obama wil vooral bestaande wetten beter handhaven. Daarom komen er meer ambtenaren voor antecedentenonderzoek en wordt het moeilijker vuurwapens te verkopen zonder vergunning. En er komt meer aandacht voor de psychische gesteldheid van kopers.

Ook wil Obama mazen in de wet dichten. Zo werden mensen die een wapen via hun werkgever kopen, nooit gecheckt. Dat gaat nu veranderen.

„We moeten voorkomen dat vuurwapens in handen van de verkeerde mensen vallen”, zei Obama maandagnacht. Hij verwierp het argument van zijn critici – vrijwel alle Republikeinse presidentskandidaten bijvoorbeeld – dat zijn vuurwapenmaatregelen in strijd zijn met het Tweede Amendement van de Grondwet, dat over het recht op vuurwapenbezit gaat.

De maatregelen zijn zowel praktisch als symbolisch. Er zitten talloze uitzonderingen in de wet, die voorschrijft dat naar iedere koper van vuurwapens in Amerika onderzoek gedaan moet worden. Dat wil Obama veranderen. Maar hij wil ook iets anders, dat nog meer telt voor hem: hij wil het debat over vuurwapenbezit normaliseren. Er moet vaker, en minder ideologisch beladen over het onderwerp gepraat worden, vindt de president.

Daarom begint Obama een campagne. Dinsdag sprak hij de Amerikaanse bevolking toe. Donderdag laat hij zich op een Amerikaanse universiteit een uur interviewen. Volgende week zal hij er uitgebreid bij stilstaan in de State of the Union, zijn – laatste – jaarlijkse toespraak voor het Congres.

Handelen per decreet lijkt soms machtiger dan het is – nog een reden dat Obama bescheiden doelen stelde. In 2014 kondigde de president aan op eigen houtje het migratiestelsel te willen hervormen, maar dat lukte door tegenwerking van lagere rechters nooit. Het heeft hem voorzichtig gemaakt.

Vooral door de dominantie van de Republikeinen in het Congres is het Obama afgelopen jaren nooit gelukt de verkoop van zware vuurwapens aan banden te leggen. Hij beschouwt dit als een van de grootste smetten op zijn presidentschap. Obama hekelde afgelopen najaar de stilstand in Washington. „Wij zijn collectief aansprakelijk voor de families die geliefden hebben verloren, omdat wij niet handelden.”

De Republikeinse leider in het Huis van Afgevaardigden, Paul Ryan, noemde Obama’s maatregelen maandag „gevaarlijk ver” gaan.

„De president heeft het weer gemunt op burgers die zich aan de wet houden”, zei Ryan. De koploper in de Republikeinse presidentscampagne, Donald Trump, reageerde ook: „Nog even, en je kunt geen wapen meer kopen.”