Ken je Ida Perkins nog niet? Schande!

Een non op dievenpad, of Obama die een nationale gedenkdag uitroept voor een niet-bestaande dichteres: het is geloofwaardige fictie. Maar het non-fictieboek van een Nobelprijswinnaar die de oude Grieken belachelijk maakt is minder overtuigend.

Iedere poëzieliefhebber kent het werk van Ida Perkins. Ze was decennia lang de grande dame van de Amerikaanse literatuur, publiceerde twee dozijn bundels en oversteeg de status van literaire grootheid tot aan die van algemeen erkend cultureel icoon.

Haar werk wordt sinds haar dood in 2010, op 85-jarige leeftijd, op alle middelbare scholen van Amerika gelezen. Obama verklaarde haar sterfdag tot nationale gedenkdag.

Behalve dat het natuurlijk allemaal niet waar is. Ida Perkins heeft nooit bestaan. Ze is het onwaarschijnlijke, tamelijk grandioze bedenksel van schrijver Jonathan Galassi, die ook uitgever van het gerenommeerde huis Farrar, Straus & Giroux (FSG) is. Maar de werkelijke hoofdpersoon in Toen boeken nog boeken waren is Paul Dukach, een wat kleurloze, ‘kneedbare’ redacteur bij uitgeverij Purcell & Stern. Daar zwaait de flamboyante Homer Stern de scepter. Zijn grote tegenspeler en rivaal is Sterling Wainwright, baas van het wat kleinere, maar meer funky Impetus Editions.

Amerikaanse literati hebben weinig moeite om in deze uitgeverskanonnen respectievelijk Roger Strauss van het FSG en James Laughlin van New Directions te herkennen, inclusief alle verwikkelingen (onder meer een geheimzinnig Perkins-manuscript) die volgen. Ook Mary McCarthy en Susan Sontag treden in vermomming op. Maar Galassi biedt meer dan spielerei voor ingewijden in dit heerlijke boek.

De roman is een ode aan een verdwijnend tijdperk, ‘toen boeken nog boeken waren’ – en daarom is deze Nederlandse titel beter gekozen dan de oorspronkelijke (Muse). De venijnige concurrentie in de uitgeverswereld wordt met veel details beschreven, met als hoogtepunt een wel heel vileine beschrijving van de Frankfurter Buchmesse.

Een zwakker punt is dat Perkins, ondanks de ruime keuze uit haar (uiteraard door Galassi geschreven) poëzie, wat weinig contouren krijgt. Ook als romanfiguur blijft ze iets te weinig ingevuld.

Overigens is de ‘beknopte biografie’ waarmee het boek besluit een integraal onderdeel van de roman. Daaruit blijkt dat er tot en met 2021 nog zeven boeken van en over Ida Perkins zullen verschijnen – nagelaten werk, biografieën en essays. Galassi moet zich met het verzinnen van deze titels nog het meest verkneukeld hebben.