Ieder uur een buisje, anders ging hij trillen

Foute vrienden, ‘verkeerde’ regio: Bono is de typische GHB-verslaafde volgens een rapport dat deze woensdag verschijnt.

Voormalig GHB-gebruiker Bono: „Een clean leven? Ik kan het niemand beloven.” Foto Robin Utrecht

Het miezert in Rucphen als Bono getergd in zijn Honda Civic stapt. Bonje thuis. Het enige wat hij nu wil, is stevig het gaspedaal intrappen. In een opwelling giet hij drie buisjes GHB naar binnen. Even niks voelen. Scheuren. Volle bak over die landweggetjes racen.

En toen stond er dus die boom. Bono: „Ik werd wakker in het ziekenhuis met twee strijkijzers op mijn borst. Ik was out gegaan achter het stuur.”

Bono (28), lang, gespierd, slungelige motoriek, een markante kop met wilde krullen, was verslaafd aan gammahydroxyboterzuur (GHB). In jargon G-steez of G – een populaire doe-het-zelfdrug gemaakt van gootsteenontstopper, velgenreiniger (GBL) en gedestilleerd water.

Tien jaar was hij verslaafd aan het roesmiddel dat relaxed maakt, prettig verdooft en angsten wegneemt. Talrijke sportdrankflesjes vulde hij met het zoute goedje. In zijn hoogtijdagen, vier jaar geleden, gebruikte hij zo’n 100 milliliter per dag, krap veertig liter per jaar. Hij gebruikte het ’s nachts, op zijn werk en bij familie; hij nam het kortom elk moment van de dag. Bono: „Ieder uur nam ik een buisje, anders begon ik te trillen.”

GHB-gebruikers als Bono (zijn achternaam is bekend bij de redactie) worden beschreven in het rapport Politie en GHB-problematiek op het platteland dat deze woensdag wordt gepubliceerd. Ze zijn meestal man, blank, relatief laag opgeleid, veel in aanraking met de politie, en zijn ervaren met andere drugs (vooral speed).

Lees ook: GHB-verslaafden op het platteland kicken moeilijk af door gebrekkige begeleiding

In opdracht van onderzoeksprogramma Politie en Wetenschap onderzocht Ton Nabben van het Bonger Instituut (Universiteit van Amsterdam) de vier ‘GHB-brandhaarden’ van Nederland. Hij sprak met verslavingsexperts, wijkagenten, ouders van (voormalig) GHB-verslaafden en gebruikers in Heerenveen, Twenterand, Heerhugowaard en Rucphen. Nabben: „In die brandhaarden is men wars van autoriteit. Problemen worden lang onder de pet gehouden. Dat speelt gebruikersnetwerken en dealers in de kaart.” De 4 locaties kwamen het meest voor in politierapportages over GHB. In de brandhaarden was er een vruchtbare voedingsbodem voor GHB-verslaving door de hoge werkeloosheid, ontmoetingsplekken voor jongeren met weinig toezicht en geringere beschikbaarheid verslavingszorg.

Eigenwijze puber

Tot zijn vijftiende is Bono een eigenwijze puber die sleutelt aan brommertjes. Populaire jongen. IJshockeytalent. Docenten van het vmbo-kaderonderwijs hebben hun handen vol aan hem. Maar zijn ijshockeycarrière loopt spaak voor die goed en wel begonnen is. Bono: „Toen mijn moeder kanker kreeg, had mijn vader geen tijd meer om me vier keer per week naar de training te brengen. Ik ben gestopt.” En dus zoekt hij andere manieren om zijn tijd te vullen.

Dat begint met de bananenlikeur Pisang Ambon. Daarna jointjes – tabak rookte hij al in groep 8 op de basisschool. Later xtc. Speed. En daarna dus GHB. Goedkoop, snel te bereiden, en met twee grote leveranciers van GBL (hoofdingrediënt van GHB) in de gemeente makkelijk verkrijgbaar. Bono: „Mijn moeder liep kaal door het huis. Door GHB hoefde ik daar niet mee te dealen.”

Over problemen of gevoelens praten doet Bono niet. Rucphen is een gesloten gemeenschap. Liever spreekt hij af met maten uit Rucphen en Etten-Leur bij het Transferium, een parkeerplaats langs de snelweg, om te praten over muziek en drugs. „Twintig auto’s met de portieren open en housemuziek. Boom, boom, boom. Volle bak aan de speed en GHB.” Daar nam Bono zijn eerste ‘dopjes’.

Die verhalen kan Alex van Dongen, veldwerker van verslavingsinstelling Novadic-Kentron en werkzaam in Etten-Leur, zich goed herinneren. GHB was in 2008, zegt hij, een relatief nieuwe drug. Het viel onder de softdrugs, lijst 2 van de Opiumwet. Volgens onderzoek was GHB onschadelijk, zegt Van Dongen. „Die jongens liepen weg met die resultaten. Achteraf bleek pas hoe verslavend het was.”

Bono is ook hooked. De gevolgen van overmatig en langdurig GHB-gebruik worden duidelijker. Angstaanvallen, geheugenproblemen, schade aan de slokdarm, psychoses, cognitieve problemen, een verstoorde motoriek. Politieagenten op het platteland vergelijken het met de heroïne-epidemie van twintig jaar eerder, maar dan kleinschaliger. Ambulances rukken uit. Verslavingsklinieken stromen vol. Overlast op straat.

„Je zag het hier in Rucphen gebeuren: jongeren trokken spastische koppen of liepen naakt rond. Sommigen gingen midden op straat nok”, zegt Marian Talboom, moeder van oud-GHB-verslaafde Michael en oprichtster van Moedige Moeders, een steunpunt voor ouders van kinderen die verslaafd zijn aan GHB. Wijkagent Fred van Opstal: „Die hangjongeren stonden ineens te schuimbekken. Soms trok ik er vijf à zes keer per week op uit voor een GHB-melding.” Wijkagenten in de andere brandhaarden zagen hetzelfde gebeuren.

De overlast is tegenwoordig minder zichtbaar, zegt Van Opstal: „Vroeger stonden ze met zo’n flesje Spa Blauw, gevuld met GHB, tegenwoordig gebruiken ze thuis.” Volgens de wijkagent zijn de afgelopen 2,5 jaar drie mensen in zijn gemeente (Sint Willebrord) overleden aan GHB. De groep GHB-gebruikers neemt nauwelijks af, denkt hij.

Clean blijven is lastig

Detoxen is één, clean blijven is een ander verhaal. Na de detox is direct een vervolgopname nodig, maar soms is er een wachtlijst. Riskant, zegt Nabben. „De vriendengroepen in de dorpen zijn hecht. Kom je terug uit de kliniek, staan de flessen GHB alweer bij je vrienden op tafel.”

Dat afkicken moeilijk is, bevestigt ook hoogleraar verslavingszorg Cor de Jong van de Radboud Universiteit Nijmegen. Van de ex-verslaafden zit 70 procent binnen drie maanden weer aan de GHB, zegt hij: „Zelfs bij heroïne zie je niet zo’n grote terugval.” Opname op de spoedeisende hulp of intensive care maakt vaak „totaal geen indruk”. De Jong: „Na twee weken gebruiken ze weer.”

Ook bij Bono ging afkicken moeizaam. Hij bezocht ruim tien keer de kliniek. Een exclusief afkickprogramma in Zuid-Afrika bood evenmin soelaas. In de kliniek was hij „vrolijk en opgetogen”, maar zodra hij op eigen benen verder moest en oude vrienden tegenkwam, ging het mis.

Het omslagpunt komt ongeveer twee jaar geleden als Bono wordt opgepakt voor mishandeling en drugsbezit. Hij verdwijnt een paar maanden achter de tralies in Breda. Aansluitend gaat hij voor negen maanden naar een verslavingsinstelling in Rotterdam. Hij trekt weg uit zijn oude omgeving, weg van het GHB-walhalla en zijn oude vrienden. Alex van Dongen, van Novadic-Kentron: „Bono heeft het geluk gehad dat zijn ouders voor hem instonden. Die hebben hem enorm geholpen en gestimuleerd te verhuizen.” Dat is een vereiste, volgens de veldwerker.

Bono is nu ruim anderhalf jaar clean. Het gaat best goed. Hij sport en geeft voorlichting op scholen over zijn GHB-verslaving. Aan de drugs denkt hij steeds minder. Soms, als hij naar housemuziek luistert, dwalen zijn gedachten af naar het Transferium en zijn oude maten. Een clean leven? „Ik kan het niemand beloven, maar ik ben klaar met het fabeltjesleven dat ik heb geleid.”