Franse componist Pierre Boulez (90) overleden

De wereldberoemde Boulez was boegbeeld van de Darmstadtgeneratie.

Pierre Boulez op een foto uit 2008. Foto François Guillot/AFP

De toonaangevende Franse componist en dirigent Pierre Boulez, boegbeeld van de Darmstadtgeneratie, is dinsdagnacht op 90-jarige leeftijd overleden in zijn Duitse woonplaats Baden-Baden.

Het nieuws werd bekendgemaakt in een verklaring van zijn familie:

“Zijn aanwezigheid zal levendig en intens blijven voor iedereen die hem kende en die zijn creatieve energie, artistieke standaard, beschikbaarheid en gulheid waardeerde.”

De Franse president François Hollande reageerde op Twitter op Boulez’ overlijden:

Twitter avatar fhollande François Hollande Pierre BOULEZ a fait briller la musique française dans le monde. Comme compositeur et chef d’orchestre il a toujours voulu penser son époque

“Pierre Boulez heeft Franse muziek in de wereld laten schitteren. Als componist en dirigent was hij altijd een toonbeeld van zijn tijd.”

Experimenten

Boulez was een van de belangrijkste naoorlogse componisten en dirigenten en was vooral bekend als toonaangevend binnen de experimentele klassieke muziek, muziek die groot werd in Duitse steden als Darmstadt en Donaueschingen. Columnist Merlijn Kerkhof, die elke week over klassieke muziek schrijft in nrc.next, schreef eind maart vorig jaar dat Boulez daar “bepaalde wat goed en fout was”.

Zijn vroege werk kenmerkte zich door het seriële karakter; hij ging door op de weg die Arnold Schönberg was ingeslagen en ontwikkelde vervolgens een eigen soort integraal serialisme: niet alleen tonen moesten in bepaalde reeksen terugkomen in zijn composities, ook andere parameters, zoals ritme en dynamiek, moesten met regelmaat terugkomen. Hij liet later in zijn carrière steeds meer vrijheid en fantasie toe en gebruikte invloeden uit andere culturen.

Lees ook: Necrologie Pierre Boulez: Hij wilde altijd radicaal het nieuwe.

Operahuizen opblazen

Boulez was een groot polemicus, schreef Kerkhof: hij heeft zich gedurende zijn leven over verschillende onderwerpen en mensen - binnen de muziek en daarbuiten - kritisch uitgelaten. Het bekendst waren zijn uitspraken over de kunst van ‘vroeger’ - die moest worden vernietigd - en zijn opmerking dat, als het aan hem lag, alle Franse operahuizen opgeblazen mochten worden. Hij zei dit in de jaren 60 en werd vervolgens in 2001 opgepakt als ‘terreurverdachte’, omdat die bewuste opmerkingen hem op een terrorismelijst hadden doen belanden.

Kerkhof:

“Met de jaren is hij iets milder geworden. Collega’s die hij afkraakte kregen eerherstel, stukken die hij eerst de moeite niet waard vond (zoals Bartoks geniale Concert voor orkest) dirigeerde hij alsnog. Maar écht mild is hij nooit geworden. Zo maakte hij in 2011 in The Economist nog een vergoelijkende opmerking over de Talibaan: „They decry the Taliban for destroying everything, but civilisations are destroyed to be able to move on.” Want, zei hij: op excessief conservatisme volgt explosie.”