De succesvolste (film)componist

Merlijn Kerkhof schrijft iedere woensdag over de schoonheid van klassieke muziek. Een paar Williams-vergelijkingen zijn te horen in de Spotify-playlist: nrch.nl/3puf

Wie is nou eigenlijk de meest succesvolle componist ter wereld? De meest succesvolle levende componist bedoel ik, en dan de popmuziek (sorry Paul) even buiten beschouwing gelaten. Het is maar wat je criteria zijn, maar als inkomsten en publieksbereik de doorslag moeten geven, kom je waarschijnlijk uit op een componist wiens werk je maar zelden hoort in de klassieke concertzalen: John Williams.

Waar moet je hem van kennen? Williams (New York, 1932) schreef de muziek bij Jaws, E.T., Superman, Indiana Jones, Home Alone, JFK, Schindler’s List, Jurassic Park, Saving Private Ryan, een paar Harry Potters, en zo kan ik nog wel even doorgaan. Geen componist heeft zoveel succesfilms van muziek voorzien als hij. Nu kun je ‘hem’ weer horen als je naar de bios gaat, want hij is ook de componist van de muziek van Star Wars: The Force Awakens.

Hij moet wel een van de rijkste mensen zijn in het filmvak. De website BoxOfficeMojo.com berekende dat de films waaraan Williams werkte in totaal zo’n 20 miljard aan omzet hebben gehaald. Alleen wordt pas gerekend vanaf 1975, terwijl hij al sinds de jaren vijftig actief is.

Aan erkenning vanuit de filmwereld geen gebrek: Williams werd al 49 keer genomineerd voor een Oscar. Maar de ‘klassieke’ wereld moet weinig van hem hebben. Het St. Louis Symphony Orchestra speelt weleens muziek uit Star Wars, maar daarin zijn ze een uitzondering. In de toonaangevende muziekencyclopedie, de Grove, vind je een bescheiden lemma van 1.000 woorden over Williams. Ter vergelijking: zijn generatiegenoot Peter Maxwell Davies, die lang niet zo veel verkocht, krijgt er 6.500.

Het verschil? We zien de muziek van Maxwell Davies als kunst, terwijl de muziek van Williams ‘maar’ een film ondersteunt, al is het een kaskraker. Bovendien wordt het Williams aangerekend dat hij wel erg veel ‘leent’ van andere componisten, wat hij zo onverholen doet dat sommige critici van plagiaat spreken. Op YouTube vind je verschillende filmpjes waarin thema’s van Williams naast delen uit klassieke stukken worden gezet. In Home Alone hoor je muziek die wel heel erg veel weg heeft van Tsjaikovski’s kerstballet ‘De Notenkraker’, Star Wars zit vol maten uit Stravinsky’s ‘Sacre du printemps’. ‘A New Beginning’ uit Minority Report? Een bewerking van het ‘Adagietto’ uit Mahlers Vijfde symfonie. Wie in dit kopieergedrag een eerbetoon aan de grote meesterwerken ziet, is wel heel coulant.

Toch verdient Williams credits. Hij is wel degelijk een vakman, die in Star Wars op z’n Richard Wagners motiefjes aan gebeurtenissen en personages koppelt. In de jaren zeventig gaf Williams een nieuwe impuls aan de orkestrale soundtrack toen er vooral pop onder films werd gezet. Zijn invloed is met zulk publiekssucces moeilijk te onderschatten. Alleen al daarom moeten we Williams serieus nemen. Hij verdient wel iets meer woorden in de muziekencyclopedie.