‘Amsterdam vangt maar 1.500 vluchtelingen op, dat kan beter’

Het bestuursakkoord van eind november probeert aan 'regietafels' opvang voor vluchtelingen te regelen. Dat lukt niet altijd.

Foto Bart Maat / ANP

Een eerlijker verdeling van de lasten van de vluchtelingen-opvang. Dat is waar de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan in zijn nieuwjaarstoespraak, eind vorige week voor pleitte. Geen grote locaties op een relatief beperkt aantal plekken, maar vele kleintjes, overal in het land. „Voor dit alles is een stevige nationale aanpak nodig”, zei hij.

Dinsdag bepleitte de fractie van de ChristenUnie iets soortgelijks. Fractiespecialist Joel Voordewind zei dat individuele gemeenten die blijven weigeren vluchtelingen op te nemen, desnoods daartoe gedwongen moeten worden. „Gemeenten mogen niet hun verantwoordelijkheid afschuiven op andere gemeenten”, stelde Voordewind tegen nieuwssite nu.nl

Is Nederland rijp aan het worden voor een nieuwe, nationale aanpak die de nog steeds haperende opvangmachine moet versnellen? Niet echt. De weerstanden tegen een centralistische benadering, zoals Van der Laan en de CU die bepleiten, zijn – ondanks alle problemen bij de opvang – nog steeds groot, zo blijkt uit de meeste reacties. D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma zei over de wens tot strakkere, nationale regie: „Als er iets funest is voor het draagvlak is het dat wel.” PvdA, CDA en VVD waren dezelfde mening toegedaan.

Maar er is nog een belangrijker gegeven dan deze politieke stemming. Op 27 november 2015, sloten Rijk, provincies en gemeenten een zogeheten bestuursakkoord voor de versnelde opname van vluchtelingen. „Daar zit juist al veel regie in”, legt Ank Bijleveld-Schouten (CDA) uit. De commissaris van de Koning van de provincie Overijssel was als kersverse voorzitter van de belangenorganisatie van de provincies (IPO) betrokken bij de totstandkoming van het akkoord. „Zullen we dat akkoord eerst een kans geven?”

De regie in het akkoord blijkt een heel Hollands karakter te hebben. Overleg, niet dwang staat centraal. Op zowel landelijk als regionaal niveau spreken betrokkenen van alle mogelijke bestuurslagen elkaar regelmatig – elke twee à drie weken – aan ‘regietafels’ . Dit laatste is een enigszins misleidende term. Vaak gaat het om overleg van bestuurders via skype, mail of telefoon over de vraag wat gemeenten aan opvang van vluchtelingen kunnen bieden. Als dat niet genoeg is, kan het provinciaal bestuur een onwillige gemeente eventueel tot opvang van vluchtelingen dwingen, vertelt Bijleveld. „Maar dat is echt de allerlaatste optie, die we liever niet gebruiken.”

Biedt dit akkoord een oplossing voor problemen zoals in Geldermalsen? Daar moest het gemeentebestuur onlangs een voorstel tot opening van een AZC van 1500 vluchtelingen van tafel halen na rellen.

Bijleveld: „Nee, dat niet, want daarvoor bleek het draagvlak voor het voorstel onder de bevolking te klein. Terwijl die lokale steun essentieel is voor succesvolle opvang.”

Waarvoor zijn die ‘tafels' dan wel een oplossing?

„Voor situaties als in het Drentse dorp Oranje, waar overheden in oktober langs elkaar heen werkten, en er daardoor veel ophef ontstond over de opvang van 700 extra vluchtelingen. Kern van het bestuursakkoord is dat het overleg gestroomlijnd wordt, en Rijk, provincies en gemeenten er samen de schouders onder zetten. Dan stel je elkaar niet meer voor verrassingen zoals in Oranje.”

Gisteren bleek uit cijfers dat gemeenten nog steeds veel te weinig asielzoekers met een verblijfsvergunning (statushouders) opvangen. Ook bestaat er nog steeds crisisnoodopvang, terwijl in het akkoord was afgesproken die per 31/12/2015 te beëindigen.

„Dat is waar, dat zijn nog steeds knelpunten. Tegelijkertijd worden gemeenten steeds creatiever om allerlei soorten leegstaande gebouwen om te zetten in geschikte woningen voor statushouders. En verder vertelde het COA ons dat de crisisnoodopvang vanaf volgende week hoogstwaarschijnlijk niet meer nodig is.”

Doet Amsterdam, waar het pleidooi klonk voor een eerlijker verdeling, zelf eigenlijk genoeg aan de opvang van vluchtelingen?

„De gemeente loopt achter bij het opvangen van statushouders. De enige regio die hierbij op schema ligt, is de provincie Overijssel. Verder vangt Amsterdam maar 1.500 vluchtelingen op, terwijl hier in Overijssel een relatief kleine gemeente als Raalte er ook al 500 tot 1.000 opvangt. Amsterdam is een grote stad en zou dus, naar rato, meer kunnen doen. Wel ben ik het met burgemeester Van der Laan eens dat die opvang kleinschaliger moet kunnen.”