Zorgen over Belgisch ‘oplapwerk’

Belgische kerncentrales vallen om de haverklap stil door sabotage en technische problemen. Ze zouden versleten zijn.

Scheurtjes in reactorvaten. Een saboteur die opzettelijk een turbine uitschakelt. Lekkende lasnaden, een ontplofte transformator, brandjes en nog enkele dynamo’s die uitvallen. Het is een greep uit een reeks van recente incidenten in en rond België’s kerncentrales in Doel en Tihange. Zaterdag was het opnieuw raak: reactor 1 van de centrale in Doel, twee kilometer verwijderd van de grens met Nederland, werd uitgeschakeld door een technische storing. De reactor is sinds maandag weer actief.

Eng? Nee, zegt Electrabel, dat de centrales uitbaat. De problemen hebben „geen impact op de veiligheid,” volgens het energiebedrijf. Maar het zoveelste incident bewijst volgens Kristof Calvo van de Belgische partij Groen dat het kernenergiebeleid in zijn land „volledig faalt”. Volgens hem zijn de centrales „versleten en onbetrouwbaar”.

Ook in buurlanden Nederland en Duitsland groeit de zorg. De Belgische centrales, die regelmatig stilvallen door sabotage en technische problemen, worden overeind gehouden met bedenkelijk „oplapwerk,” vindt de milieuminister van het Duitse Noordrijn-Westfalen, gelegen nabij de regio rond de Tihange-centrale. In Zeeland en Brabant roepen burgemeesters op tot topoverleg tussen Nederland en België. „Nederland moet kunnen meebeslissen over de vraag of die centrales open of dicht moeten,” zegt D66-kamerlid Stientje van Veldhoven.

Jarenlange discussie in België

Open of dicht – de kwestie splijt de Belgische politiek al jaren. In 2003 werd bij wet besloten om in 2025 definitief te stoppen met kernenergie. Van de in totaal zeven reactoren (vier in Doel, drie in Tihange) zouden de drie oudste, sinds 1975 in gebruik, in 2015 al worden gesloten. Maar bij gebrek aan investeringen in alternatieve energievoorziening en een permanent dreigend stroomtekort werd vorig jaar met een wetswijziging de levensduur van de drie alsnog met tien jaar verlengd. De reactoren kregen een opknapbeurt. Problemen bij de andere vier ‘jongere’ reactoren, zoals scheurtjes in reactorvaten, werden deels verholpen.

Om aan de kritiek in eigen land tegemoet te komen tikte de Belgische nucleaire waakhond FANC Electrabel op de vingers vanwege nalatigheid. Electrabel beloofde beterschap. En om Nederland gerust te stellen kwamen er afspraken over gezamenlijke, grensoverschrijdende controles van kerncentrales.

Het heeft weinig geholpen, volgens De Morgen. „Brokkenimago compleet,” schrijft de krant. „Tsunami aan incidenten,” kopt De Standaard die een opsomming maakt: tussen 2010 en 2015 waren er in Doel 28 incidenten, in Tihange 31.

Bij gebrek aan alternatieven zal het blijven bij ‘oplapwerk’, vreest de anti-kernenergielobby. „We weten dat we als kernenergieverslaafd land zeer kwetsbaar zijn, maar de politiek heeft het op z’n beloop gelaten,” zei Groen-fractieleider Calvo eind 2014 tegen NRC. Nu, ruim een jaar later, pleit hij in De Standaard voor „een definitieve sluiting” van reactoren 1 en 2 in Doel.

Waakhond FANC vindt dat overdreven. Maandag, twee dagen na het technische mankement, is Doel 1 alweer opgestart. „Er is bij dit incident, en bij al die andere in de laatste jaren, nooit een direct nucleair gevaar geweest,” zegt FANC-woordvoerster Nele Scheerlinck. Problemen deden zich telkens voor in het niet-nucleaire gedeelte. „Vergelijk het dus met problemen in een gewone elektriciteitscentrale,” zegt Scheerlinck. „Maar daar kraait geen haan naar.”

Soortgelijke incidenten „pakweg tien jaar geleden” waren geen nieuws, volgens Scheerlinck. „Daar werd toen niet over gecommuniceerd, niet door de uitbater, niet door ons, niet door de politiek. Maar nu, met meer transparantie, is er ook meer paniek.”

Over een mogelijke kernramp hoeven België en Nederland niet te praten, zegt de Vlaamse socialist Johan Vande Lanotte. „Die dreiging is bijna nihil.” Het overleg tussen de buurlanden zou volgens hem moeten gaan over betere energiesamenwerking.